PROBUSCLUB PLAATST KUNSTWERK IN ’MOLENWIJK’

Papierschepper, symbool van vroege industrialisatie

© 2010- Brabants Centrum

OP DE FOTO: In samenspraak met de voorzitter van Probus Kees van der Schoot is deze week door kunstenaar Jan Snellaars uit Esch (links op de foto) de exacte plaats bepaald waar het bronzen beeld van de papierschepper in park Molenwijk zal verrijzen. Het kunstwerk herinnert aan de papierfabriek die in de negentiende eeuw op deze locatie gestaan heeft. Op de achtergrond restaurant Molenwijk van Karel en Wilma Wijnen. (Foto: Piet van Oers).

DOOR MARC CLEUTJENS

De geschiedenis van de Boxtelse papierfabriek in Molenwijk was er een van pieken en dalen. Ter nagedachtenis aan een van de eerste industriële bedrijven op Boxtelse bodem wordt woensdag 15 september een bronzen beeldje van een papierschepper onthuld. Het kunstwerk dat deze ambachtsman pur sang verbeeldt, is een geschenk van de Probusclub Boxtel, die eerder al verraste met het lijvige boekwerk ’Molenwijk, een bijzonder park’ waarvan reeds achthonderd exemplaren zijn verkocht.

Als burgemeester Frank van Beers het beeldje van de Essche kunstenaar Jan Snellaars onthult, zal hij zich wellicht niet realiseren dat een van zijn illustere voorgangers een hoofdrol speelde bij de bloei en teloorgang van de Boxtelse papiermolen. Het was Abraham Florentius Speelman van Wulverhorst, die in 1822 alle aandelen van de papiermolen in handen kreeg en trachtte er weer een bloeiende onderneming van te maken. Totdat hij eind 1826 de handdoek in de ring wierp en openbare verkoping onontkoombaar werd.

Speelman van Wulverhorst was aanvankelijk schout en daarna de eerste burgemeester van Boxtel in de jaren 1811-1840. Voordat hij eigenaar werd van de papiermolen, was hij er al administrateur en later commissaris. Een economische recessie en een gebrek aan bedrijfskapitaal maakten dat de Boxtelse papiermolen aan het Leijsenven een kwijnend bestaan leidde. De burgemeester stelde alles in het werk zijn fabriek overeind te houden, onder meer door - tevergeefs - een beroep te doen op het Fonds voor Nationale Nijverheid en de Algemeene Maatschappij ter begunstiging van de Volksvlijt, die door koning Willem I in het leven waren geroepen.

PROBUSCLUB
Met de publicatie van het boek ’Molenwijk, een bijzonder park’, stond de Probusclub Boxtel vorig jaar al uitgebreid stil bij haar vierde lustrum. Twee leden van de club, Roger van Laere en Piet van Oers, stelden het lijvige boekwerk samen en verzamelden nooit eerder verschenen illustraties van het huidige sport- en wandelpark. De Probusclub is een vriendenclub van postactieve mensen die in 1989 met steun van de plaatselijke Rotary-afdeling werd opgericht.

Paviljoen Molenwijk is sinds de oprichting de thuisbasis van de club, die doorgaans in de luwte opereert en voor haar leden lezingen en debatten over actuele thema’s organiseert. ,,Maar soms hebben we de drang om naar buiten te treden”, zegt voorzitter Kees van der Schoot. ,,Zo hebben we meegedaan aan de huiskamergesprekken van de gemeente Boxtel omdat we onze stem wilden laten horen bij de samenstelling van een toekomstvisie voor 2020.” Van der Schoot geeft aan dat de leden van de Probusclub zich in die gevallen graag dienstbaar opstellen. ,,Meestal houden we ons gedeisd, maar nu willen we de gemeenschap iets aanbieden.”

De keuze viel al gauw op een kunstwerk, geeft mede-auteur Van Oers van ’Molenwijk, een bijzonder park’ aan. Volgens de oud-directeur en voormalig hoofdredacteur van Brabants Centrum waren twee gulle gevers bereid bij te dragen aan de bekostiging van het bronzen beeldje van Jan Snellaars. ,,Ze hebben zich vorig jaar garant gesteld voor de totstandkoming van het boek. In plaats van geld terug te vragen, hebben ze ons in staat gesteld er nog iets moois mee te doen.” Van Oers vervolgt: ,,We hadden er een reisje van kunnen maken, maar het leek ons leuker om iets blijvends te doen.”

AMBACHTSMAN
De keuze viel op een beeldje van een papierschepper. Deze ambachtsman was begin 19e eeuw onbetwist een van de symbolen van de vroege industrialisatie op de Brabantse zandgronden. Ook moet de papierschepper in het overwegend agrarische Boxtel een van de eerste mensen zijn geweest die in een pre-industrieel complex te werk werd gesteld. Bij de papiermolen aan het Leijsenven stonden vier arbeidswoningen, waar ook de papierschepper ongetwijfeld gewoond zal hebben. In de hoogtijdagen werkten bij de papierfabriek zo’n zeventig arbeiders.

,,Een beeld van de papierschepper verbeeldt het industriële verleden van Boxtel”, legt Probus-voorzitter Van der Schoot uit. ,,Door het beeld aan het Leijsenven te plaatsen, markeren we de plek waar ooit de papiermolen heeft gestaan die landelijke bekendheid genoot.” In het boek van Van Oers en Van Laere staat dat vooral het Boxtelse velijnpapier kon rekenen op veel afnemers. Het papier werd vervaardigd uit vodden die vanuit België werden aangevoerd. Linnen lompen dienden voor het maken van schrijf- of drukpapier, katoenen lompen werden gebruikt voor grover pakpapier.

,,De papierschepper was destijds een echte vakman”, vertelt Van Oers. Met de koetser, die de zeef in de fabriek moest omdraaien en de natte papierlaag op een met vilt beklede houtblok drukte, was de papierschepper cruciaal voor de productie van goed papier. ,,De papierschepper en de koetser bepaalden de gelijkmatigheid en de dikte van de papiervellen.”

KUNSTSTICHTING
Met de onthulling van een kunstwerk in Molenwijk, wil de Probusclub volgens Van der Schoot en Van Oers een bijdrage leveren aan de beleving van het wandelpark. Dat de plaatsing van het kunstwerk niet van een leien dakje ging, betreuren de Probus-leden. Vooral de Kunststichting Boxtel reageerde aanvankelijk terughoudend op het plan, dat kant en klaar aan het gemeentebestuur werd voorgelegd. ,,We hebben verzuimd de Kunststichting vooraf te benaderen, maar we hebben in een goed gesprek alle plooien glad kunnen strijken”, zegt het tweetal. ,,We hebben veel voorwerk verricht en het was nooit onze bedoeling de Kunststichting te passeren.”

De gesprekken met de Kunststichting en een discussie met de gemeente over het al dan niet aanvragen van een bouwvergunning, hebben volgens Van der Schoot wel duidelijk gemaakt dat het niet altijd meevalt om een geste richting de gemeenschap te doen. ,,We zijn tot de wonderlijke ontdekking gekomen dat het niet eenvoudig is om deze wegen te bewandelen en dat het misschien veel mensen zal afschrikken”, zegt de voorzitter van de Probusclub. ,,Het zou goed zijn als de gemeente en de Kunststichting de spelregels beter bekend maken bij het publiek”, denkt Van Oers.

Nu alle donkere wolken zijn verdwenen, zal burgemeester Van Beers het beeld van de papierschepper met open armen ontvangen. Het kunstwerk van Jan Snellaars krijgt een plek nabij restaurant Molenwijk aan het Leijsenven en wordt overgedragen aan de gemeente, die het onderhoud voor haar rekening zal nemen. ,,Omdat onze club tweewekelijks bij Molenwijk vergadert, zullen we ook zelf zorgen dat de omgeving van het kunstwerk er netjes uitziet”, belooft Van der Schoot. ,,We hopen dat het beeldje van de papierschepper ertoe zal leiden dat de inwoners van Boxtel nog meer genieten van Molenwijk”, vult Van Oers aan. ,,Laat ons kunstwerk een extra impuls zijn voor het behoud van Molenwijk.”

De bronzen papierschepper wordt woensdag 15 september in aanwezigheid van de leden van de Probusclub Boxtel onthuld door burgemeester Frank van Beers. Het beeld van kunstenaar Jan Snellaars uit Esch krijgt een plaats aan het Leijsenven, vlakbij de plaats waar van 1819 tot 1827 een papiermolen stond en de papierschepper zijn ambachtelijke werk deed. Van het boek ’Molenwijk, een bijzonder park’ is in de Boxtelse boekhandels nog een aantal exemplaren te koop.




2 september 2010

Print deze pagina

Terug