ESSCHE GRAFVONDSTEN TE BEZICHTINGEN IN SINT-MICHIELSGESTEL

Romeinse tijden herleven in oudheidkundig museum

© 2010- Brabants Centrum

OP DE FOTO: Deze voorwerpen van zwart glas zijn gevonden bij opgravingen in Esch. (Foto’s: Peter de Koning).

DOOR MARIËLLE WIJFFELAARS

Achter het voormalige instituut voor doven Viataal, tegenwoordig Kentalis, aan de Theerestraat in Sint-Michielsgestel ligt het Oudheidkundig Museum Sint-Michielsgestel. Het museum laat de Romeinse geschiedenis van het stroomgebied van de Dommel zien. In de oude kapel van het instituut worden vondsten tentoongesteld uit de buurtschap Halder, Vught, Sint-Michielsgestel en Esch. Ook zijn diverse reconstructies te vinden van archeologische vondsten van de afgelopen jaren.

Het museum is ontstaan dankzij zoektochten van twee broeders van het Instituut voor Doven: Arno Veldhoven en Celestinus Vencken. Deze broeders gingen regelmatig op pad om opgravingen te doen, hun vondsten werden bewaard op de zolder van het instituut waar de kinderen deze konden bekijken. Toen de betreffende vleugel werd afgebroken, moest een ander onderkomen voor de spullen worden gevonden. De vondsten werden verplaatst naar de jongenskapel die tussen 1908 en 1910 werd gebouwd. Ook de in 1935 ontwikkelde zijkapel doet inmiddels dienst als expositieruimte.

© 2010- Brabants Centrum

OP DE FOTO: Ook deze ijzeren olielamp is afkomstig uit Esch.

De collectie bestaat uit archeologische vondsten uit de Romeinse tijd en de Middeleeuwen. In de Romeinse tijd was het stroomgebied van de Dommel een aantrekkelijk woongebied. Tussen 1950 en 1990 werd dat duidelijk dankzij een aantal archeologische ontdekkingen. In Hoogeloon werd een villa gevonden, een tempelcomplex bleek in Empel te hebben gestaan en in Vught werd een grote hoeveelheid munten gevonden. In het dorp Esch werden zeven rijke graven ontdekt. Middenin het stroomgebied ligt buurtschap Halder waar in de Romeinse tijd een grote en rijke nederzetting is geweest. De voorwerpen die tijdens bovengenoemde opgravingen werden gevonden, zijn grotendeels opgenomen in het Oudheidkundig Museum Sint-Michielsgestel.

SLIPPERS
Het museum wordt inmiddels gerund door een groep vrijwilligers die bezoekers rondleiden en zorgen voor onderhoud, informatieverstrekking en archivering van materialen. Achter de schermen van het museum is een groot archief te vinden waar alle vondsten worden opgeslagen. Ook andere spullen worden hier bewaard, zoals de boekenverzameling over archeologie van de broeders.

© 2010- Brabants Centrum

OP DE FOTO: De badschraper werd gebruikt in een Romeins badhuis en is gevonden op de Kollenberg in Esch.

De tentoonstelling begint in de neogotische kapel. In de filmzaal in de voormalige sacristie krijgen bezoekers uitleg over de opgravingen en de collectie van het museum. Dat in de provincie Noord-Brabant grote nederzettingen zijn geweest, is gebleken tijdens vroegere opgravingen. Het stroomgebied van de Dommel, en met name in Halder waar de Essche Stroom overgaat in de Dommel, was een aantrekkelijk gebied voor de Romeinen: de grond was vruchtbaar en er was voldoende water voor handen. Ook de infrastructuur in het gebied was goed. In 1960 werd in Halder ontdekt dat er een grote nederzetting van welvarende Romeinen moet hebben gestaan. Ook in Hoogeloon en Nistelrode is dit het geval. In Nistelrode werd bij de aanleg van rijksweg A50 een compleet bronzen servies gevonden wat duidt op rijkdom. Naar alle waarschijnlijkheid heeft de lokale bevolking handel gedreven met de Romeinen en zo deze waardevolle voorwerpen weten te bemachtigen.

Diverse Romeinse gebruiksvoorwerpen maken onderdeel uit van de collectie van het Oudheidkundig Museum. Zo is er een hele verzameling potten, die niet meer intact zijn. Deze worden ook wel misbaksels genoemd. ,,Aan het kleurverschil van de potten is te zien dat stukken van de potten niet in dezelfde temperatuur gebakken zijn. Dat betekent dat ze tijdens het bakken kapot zijn gegaan”, legt vrijwilligster Lea Slits uit. ,,Het was een hele puzzel om de potten weer passend te krijgen.”

ZWART GLAS
In het museum zijn ook diverse ovens nagemaakt, waarin servies en potten werden gebakken. Zo is een replica te zien van een pottenbakoven die op Halder is gevonden, een replica van een kuiloven en een graf. Ook een waterput ontbreekt niet. ,,De put is een replica, wel staat er hout bij wat wel origineel is”, licht Slits toe. ,,Door replica’s te maken, wordt het voor bezoekers erg aansprekend.” Daarnaast zijn voorwerpen te zien die werden gebruikt in de traditionele badhuizen zoals een schraper. Bij opgravingen in Esch werden slippers ontdekt, ook deze zijn te zien in Sint-Michielsgestel.

© 2010- Brabants Centrum

OP DE FOTO: Een pottenbakoven is nagemaakt onder de vloer van de expositieruimte.

Het museum heeft een deel van het Romeins glaswerk uit het Noordbrabants Museum in bruikleen. Dat wordt momenteel verbouwd en tot de heropening in 2012 is in het Oudheidkundig Museum de tentoonstelling ’Romeins glas in Noord-Brabant’ te zien. Diverse glasvoorwerpen uit de eerste tot en met vierde eeuw worden tentoongesteld in de ruimtes waar voorheen de biechtstoelen stonden. Een opvallend stuk uit de collectie is een lappenschaal die in Esch werd aangetroffen. ,,In heel Europa zijn maar twee van zulke schalen gevonden”, vertelt Slits. ,,Ook de ribkom is bijzonder. Deze voorwerpen zijn nog mooi intact omdat ze jarenlang in graven hebben gelegen.”

De Romeinen legden in de graven diverse voorwerpen. Bij vrouwen waren dat vaak parfumflesjes. Ook deze worden tentoongesteld in Sint-Michielsgestel. Eén van de flesjes is helemaal zwart. ,,Die heeft duidelijk op de brandstapel gelegen en is daardoor helemaal zwartgeblakerd en kromgetrokken”, zegt Slits. Het museum is extra trots op enkele voorwerpen gemaakt van zwart glas. Die werden gevonden bij opgravingen in Esch. ,,Het is een zeldzame glassoort en we zijn het enige museum in de wereld die vier zwart glazen voorwerpen in de collectie heeft. De kleurstelling is erg mooi en het is prachtig afgewerkt.”

LESKISTEN
Om de Romeinse tijd voor kinderen aan te laten spreken, maakt een volledige uitrusting van een soldaat deel uit van de collectie. ,,Als er schoolgroepen komen, is de leerkracht vaak de pineut en moet het hele pak aantrekken”, grinnikt Stils. ,,Kinderen kunnen het niet aan; de maliënkolder weegt vijftien kilo.” Speciaal voor scholen zijn leskisten samengesteld met daarin replica’s van Romeinse voorwerpen en boeken. De leerlingen kunnen een project volgen en daarna het museum bezoeken. ,,We krijgen veel scholen uit de omgeving, maar ook klassen die logeren in de groepsaccommodatie Zonnewende in Sint-Michielsgestel. Ze kunnen hier speurtochten volgen, op die manier maken we het museum ook voor hen interessant.”

© 2010- Brabants Centrum

OP DE FOTO: Ook Romeinse potten mogen niet in de collectie ontbreken.

Het museum wordt gerund door vrijwilligers die gezamenlijk de Stichting Oudheidkundig Museum Sint-Michielsgestel vormen. Slits kwam bij de stichting terecht toen zij stopte met haar werk als leerkracht. ,,Het is heel leuk om te doen”, vindt de vrijwilligerster. ,,Ik heb nog steeds te maken met kinderen dankzij de rondleidingen die we geven. Ook het onderwerp is hartstikke interessant en onderling is het gezellig. Dat stralen we uit op bezoekers zodat ook zij enthousiast weggaan.”

Het Oudheidkundig Museum Sint-Michielsgestel is elke dinsdag geopend van 10.00 tot 16.00 uur, met uitzondering van dinsdag 17 augustus. Op afspraak is groepsbezoek mogelijk op andere dagen en tijden. De toegangsprijs bedraagt 2,50 euro, kinderen tot 12 jaar hebben gratis entree. Meer informatie: www.romeinshalder.nl.

© 2010- Brabants Centrum

OP DE FOTO: Overzicht van de vele voorwerpen die in het Oudheidkundig Museum te vinden zijn.

© 2010- Brabants Centrum

OP DE FOTO: Deze dolk maakt deel uit van de uitrusting van een Romeinse soldaat.

© 2010- Brabants Centrum

OP DE FOTO: Het Oudheidkundig Museum Sint-Michielsgestel is gevestigd in de neogotische kapel van het voormalige Instituut voor Doven.




12 augustus 2010

Print deze pagina

Terug