DOOR HET CDA

íIndustrieel erfgoed verbindt verleden
en hedení

© 2009 - Brabants Centrum

OP DE FOTO: Aan de Eindhovenseweg herinnert het pand waarin jarenlang het bedrijf Joris Meubelen was gevestigd aan de roemrijke wasserijgeschiedenis van Boxtel. Hier was ooit wasserij Giesbers gevestigd. (Foto: Albert Stolwijk).

Wie in de geschiedenis van Boxtel duikt, kan constateren dat er van oudsher veel industriŽle bedrijvigheid was en dat die samenhing met de ligging en wordt veroorzaakt door factoren, die ook nu nog van groot belang zijn: de loop van de Dommel, de omringende grote bosgebieden en de diverse spoorlijnen.

Aan gebouwen die als industrieel erfgoed kunnen worden gekwalificeerd resteert (helaas) weinig in Boxtel en Liempde. In Boxtel zijn dit het elegante witte wasserijgebouw met villa aan de Eindhovenseweg, de loods van Van Gend en Loos (nu BAM) aan de Parallelweg Noord, de villa, enkele bijgebouwen en de schoorsteen van de vroegere wasserij De Smalle Stroom aan de Van der Voortweg. In Liempde resteren het stationnetje aan de Duitse Lijntje in Kasteren, de spoorbrug over de Dommel en ťťn klompenmakerij. Laten wij met het weinige dat er nog is zuinig omgaan en samen met de eigenaren streven naar goede bestemmingen.

WATERKRACHT
Als je vroeger een wandeling zou maken langs de Dommel en vanaf de Eindhovenseweg richting centrum zou lopen, kwam je de volgende bedrijven tegen: wasserij Crols, wasserij Giesbers (waarvan het gebouw nog bestaat) en aan de overkant bierbrouwerij Van der Eerden. Nog verder door in historische tijden: een papiermolen, een leerlooierij (aan de Burgakker, laatstelijk in bezit van de familie Van Elk) en de zeer bekende damastweverij W.J. van Hoogerwou en Zonen (Prins Hendrikstraat). Deze weverij had tot in de jaren zestig jaren van de 20ste eeuw nog bleekweiden aan de Dommel.

Als we onze weg vervolgen zouden wij tegenkomen de leerlooierij van Buddemeijer (Kruisstraat), koninklijke weverij Van de Ven (Markt), wasserij De Sluisweide (Molenpad) en tot slot ter hoogte van dierenspeciaalzaak Van Stekelenburg twee krachtige watermolens. Aan ízijrivierí het Smalwater vond men wasserij De Smalle Stroom, het imposante complex van Van Oerleís Band- en Damastweverijen en de bierbrouwerij van de familie De Leijer.

Zoals blijkt uit bovenstaande lijst was De Dommel vanwege de aanvoer van schoon water en gebruik van waterkracht (watermolens) van zeer groot belang voor de vroege industriŽle bedrijvigheid in Boxtel. Nu er volop gewerkt wordt aan het zichtbaar maken van de Dommel in Boxtel zou er op plekken waar voorheen bedrijven waren gevestigd ook aandacht geschonken kunnen worden aan het belang van de Dommel voor de industriŽle bedrijvigheid.

MALLEJAN
De aanwezigheid van grote bosgebieden in de omgeving van Boxtel en de populieren- en wilgenteelt in Liempde leidde ook tot veel industriŽle bedrijvigheid. Oudere Boxtelaren zullen zich de diverse houtwerven in Boxtel herinneren: die van de familie Van der Haagen op een perceel tussen wat nu Brederodeweg en de Nieuwe Nieuwstraat is; die van de familie Van der Eerden aan weerszijden van de Brederodeweg ter hoogte van het voorsorteercentrum van TNT Post, die van de familie Spierings en die van de familie Clercx ter hoogte van de huidige villa Phaf (Rechterstraat) en op het terrein tussen Molenstraat en Prins Bernhardstraat (nu bouwlocatie Pantarhei). De aanvoer van zware stammen per mallejan en de zware zaagmachines spreken nog tot de verbeelding.

In Liempde was het vervaardigen van klompen van oudsher een belangrijke economische activiteit. In het jaar 1900 telde het dorp nog veertig in het algemeen kleine klompenfabrieken. Nu nog ťťn. In de beeldvorming rondom Het Groene Woud hoort ook het facet industriŽle (ambachtelijke) bedrijvigheid thuis. Klompenfabricage en bijvoorbeeld ambachtelijke meubelproductie met hout uit Het Groene Woud zijn zaken die er prima passen en de aantrekkelijkheid van het gebied verhogen.

SPOOR
Het feit dat Boxtel een spoorwegknooppunt was, heeft ook voor veel industriŽle activiteit gezorgd. Op de eerste plaats ten behoeve van het spoorwegbedrijf zelf: een groot station, een rangeerterrein, een enorme draaischijf om locomotieven te keren, onderhoudsloodsen en een loswal zorgden voor veel activiteit. Er was zelfs een woonwijk (Jordaan) waarin voornamelijk spoorwegpersoneel woonde.

Daarnaast kwamen bedrijven naar Boxtel vanwege de spoorlijnen. De vroegere exportslagerij van de NCB (nu Vion) vestigde zich hier bijvoorbeeld mede omdat de afvoer van haar producten (met name bacon voor Engeland) per trein mogelijk was. Nu, met door files verstopte wegen, biedt de ligging aan spoorlijnen ook weer tal van mogelijkheden. Een benutting van de spoorzone door middel van de bouw van een hotel, conferentieoord en kantoren zou nu een belangrijke trekpleister voor Boxtel kunnen gaan vormen.

Industrieel erfgoed wordt niet alleen gevormd door de oude gebouwen en de oude machines, maar met name ook door de ervaringen en verhalen van de mensen, die op de betreffende bedrijven werkten. Het is goed om, nu het nog kan, de herinneringen van de vroegere wevers, spoormensen, vrouwen en meisjes, die in de wasserijen werkten, klompenmakers, arbeiders op de houtwerven, sigarenmakers en arbeiders in de vleesverwerkende bedrijven op film vast te leggen.

POLITIEK: ANDERS DAN ANDERS
Ter gelegenheid van het 65-jarig bestaan van nieuwsblad Brabants Centrum schrijven de politieke partijen die deelnemen aan de Boxtelse gemeenteraadsverkiezingen in maart 2010 een eigen serie artikelen. Zij zijn gevraagd zich te onthouden van politieke stokpaardjes en worden uitgedaagd zich op een andere manier te profileren dan doorgaans het geval is. Natuurlijk proberen de partijen zich de komende maanden op allerlei manieren in de schijnwerpers te plaatsen om de gunst van de kiezer te winnen. De artikelenreeks in Brabants Centrum biedt hen daartoe een extra mogelijkheid. Dit is aflevering 2, geschreven door Wim van Erp en Betsie van der Sloot van de lokale CDA-afdeling. In de volgende bijdrage belicht PvdA/GroenLinks de verhouding tussen de burger en de gemeenteraad.




17 december 2009

Print deze pagina

Terug