BOXTEL ONTVANGT VERNIEUWD ORGEL MET OPEN ARMEN

’Smitsorgel hing met elastiek en paperclips aan elkaar’

© 2005 - Brabants Centrum

OP DE FOTO: Het gerestaureerde Smitsorgel werd zondag in gebruik genomen tijdens een plechtige eucharistieviering. Deze werd voorgegaan door bisschop Antoon Hurkmans, die werd geflankeerd door de pastores Richard Niessen (rechts) en Gerard de Gilde (links).

Het had niet veel gescheeld of Boxtel had de restauratie van het 19e eeuwse Smitsorgel op zijn buik kunnen schrijven. Het instrument in de Sint-Petruskerk, dat nota bene de status van rijksmonument bezit, zou volgens de huidige regels van de rijksoverheid niet eerder dan in 2012 opgeknapt kunnen worden. ,,Als in Boxtel langer getalmd was, was er beslist geen ruimte voor restauratie geweest”, aldus Rudi van Straten van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg.

Van Straten, adviseur bij de rijksdienst, deed zijn uitspraak tijdens de officiële ingebruikname van het Smitsorgel, zondagmiddag 23 april in de Sint-Petruskerk. Nadat bisschop Antoon Hurkmans van het bisdom Den Bosch in de ochtenduren al was voorgegaan in een plechtige hoogmis met gilde-eer, volgde ’s middags een bijeenkomst voor genodigden en liefhebbers van de zo kenmerkende klanken van het Smitsorgel. ,,Er hangen de laatste jaren donkere wolken boven subsidieland”, hield Van Straten zijn gehoor voor. ,,Maar er gloort ook licht aan de horizon. Een nieuwe regeling gaat uit van het herstel van klank en klankschoonheid.”

Niet alleen de rijksadviseur schetste de moeizame totstandkoming van een restauratieplan. Laurens Felix, voorzitter van de Stichting tot behoud van het Smitsorgel in de Sint-Petruskerk te Boxtel, maakte duidelijk dat een plan vandaag de dag beslist zou stranden. ,,Het was sowieso een taai en langdurig proces en we zijn net op tijd begonnen. Door de nieuwe regelgeving geeft de staatssecretaris alleen toestemming voor de restauratie van een orgel als de hele kerk wordt opgeknapt.” Hij vervolgde: ,,We waren beslist niet eerder dan in 2012 aan de beurt gekomen.”

MENTOR
Voor de komende jaren is het zaak dat het Smitsorgel goed wordt onderhouden. Hier ligt volgens rijksadviseur Van Straten een cruciale taak voor organist jan Verhoeven, die het orgel al meer dan 25 jaar onder zijn hoede heeft. ,,De vaste bespeler moet een soort mentor worden die de onderhoudstoestand van het Smitsorgel bijhoudt.” Verhoeven zelf liet zich zondagmiddag niet zien; hij bespeelde voor de camera’s van Omroep Dommelland het orgel tijdens een zogenaamd inspelingsconcert. Werken van Bach, Kaminski, Messiaen en Vierne klonken door de machtige Sint-Petruskerk, waarin enkele honderden bezoekers aanwezig waren.

Voorzitter Felix van de restauratiestichting beklemtoonde de moeilijke omstandigheden waaronder organist Verhoeven de voorbije decennia heeft moeten musiceren. ,,Met kunst- en vliegwerk is hij erin geslaagd het orgel overeind te houden. Dat deed hij met elastiekjes, paperclips en een dosis geluk.” Hij riep in herinnering dat de restauratie van het Smitsorgel de laatste stap was in een reeks verbouwingen. Achtereenvolgens werd sinds 1980 in en om de Sint-Petruskerk gewerkt aan de toren, de kerk, het koetshuis en de begraafplaats. Zes jaar geleden werd voor het eerst gesproken over de opknapbeurt voor het Smitsorgel.

GENEREUS
Na de oprichting van een stichting, de benoeming van een comité van aanbeveling en de zoektocht naar sponsors, werd in 2004 door wethouder Anton van Aert het startsein gegeven voor de restauratie. Van Aert verwijderde de eerste orgelpijp uit het instrument. Burgemeester Jan van Homelen hield de aanwezigen in de kerk voor dat de opknapbeurt niet had plaats kunnen vinden zonder ’genereuze’ steun van de gemeenteraad, die bereid was het project voor 50 procent voor te financieren. Daarnaast was het particulier initiatief van doorslaggevende betekenis.

Van Homelen stelde - net als bisschop Hurkmans eerder op zondag - dat het Smitsorgel verbonden is aan de identiteit van de Boxtelaren. De Sint-Petruskerk en het Smitsorgel zijn verbonden aan de inwoners; zij ontlenen er veel van hun culturele achtergrond aan. ,,Dat het orgel weer opnieuw gebruikt kan worden, beschouw ik als een impuls voor de toekomst”, sprak de burgemeester. ,,Het spel van dit orgel staat voor geloof, hoop en liefde. De klanken herinneren aan de cultuur van onze gemeenschap.”

Het gerestaureerde Smitsorgel werd officieel overgedragen aan het bestuur van de Verrijzenisparochie. Dat gebeurde met een handdruk tussen orgelbouwer Leon Verschueren en vice-voorzitter Henk IJsseldijk. Daarna volgde een kort college door Jan Boogaarts, die als adviseur betrokken was bij de restauratie van het Smitsorgel. Boogaarts vertelde over de zogeheten dispositie van het instrument en liet alle klanken en klankkleuren, gespeeld door Jan Verhoeven, de revue passeren. De pittige les werd gevolgd door een orgelconcert van Jan Verhoeven.

Ter gelegenheid van de restauratie van het Smitsorgel is onder eindredactie van Piet van Oers, oud-directeur van Brabants Centrum, een boekwerk vervaardigd over het Smitsorgel. Aan het boek is onder meer meegewerkt door Piet Rood, die veel foto’s maakte. Veel prenten van Rood werden zondag geëxposeerd in de Sint-Petruskerk. Ze toonden het verloop van de werkzaamheden aan het orgel. Het boek is thans te koop voor 10 euro bij onder meer koster Martijn Vlaminckx van de Sint-Petruskerk.

KLEUR
Tijdens de hoogmis benadrukte bisschop Hurkmans dat mensen hun eigen identiteit versterken door het verleden te gedenken. De restauratie van het Smitsorgel is daarvan in zijn ogen een goed voorbeeld. ,,Bewust van het verleden, besef je hoe rijk je bent", hield Hurkmans de goed gevulde, maar niet tot de laatste plaats bezette kerk voor.

Toch wees de bisschop erop dat het er in de eucharistieviering niet om gaat hoe mooi een orgel klinkt of hoe fraai het koor zingt. ,,Het gaat erom Jezus in ons midden te hebben. Maar het orgel geeft wel kleur aan het geloofsleven."

De kerkgangers genoten zichtbaar van de klanken die organist Jan Verhoeven over hen uitstrooide. Maar niet minder fraai was het aandeel dat het Sint-Petruskoor onder leiding van Jan van Wetten leverde. Het was duidelijk dat de mis door de koorleden als een hoogtepunt werd beschouwd. Met verve vertolkten zij de vaste gezangen uit de Messe in G-dur van Franz Schubert.




27 april 2006

Print deze pagina

Terug