SMITSORGEL SINT-PETRUSKERK KLINKT ALS NIEUW

'Deze fantastische zanger
is verkoudheid eindelijk kwijt'

© 2005 - Brabants Centrum

OP DE FOTO: Na een grondige restauratie is het Smitsorgel weer een van de pronkstukken in de Sint-Petruskerk. (Foto: Piet Rood)

,,De klank van dit orgel is magnifiek. Vergelijk het met een zanger die een hele mooie stem heeft. Die fraaie stem klonk de afgelopen jaren erg schor vanwege een 'verkoudheid'. Door de restauratie is het Smitsorgel weer helemaal genezen. Nu moeten we alleen zorgen dat het instrument in conditie blijft." Organist Jan Verhoeven is lyrisch over het gerestaureerde Smitsorgel in de Sint-Petruskerk.

Kort voor Kerstmis 2005 stonden alle orgelpijpen weer op hun plek en was ook de mechaniek van het Smitsorgel weer intact. Het grootste muziekinstrument dat Boxtel rijk is, werd in het najaar van 2004 ontmanteld voor een ingrijpende restauratie in het atelier van Léon Verschueren in het Limburgse Heijthuijsen. Alleen de vier blaasbalgen, waarvan er nog maar een werkte, zijn in de kerk hersteld. Die waren te groot om te verplaatsen.

,,De bestaande orgelpijpen, windladen en mechaniek zijn opgeknapt en functioneren nu weer picobello. Er is niets vernieuwd of vervangen. Het hele orgel is nog authentiek omdat in het verleden, tijdens eerdere reparaties gelukkig nooit iets verprutst is", vertelt Verhoeven.

© 2005 - Brabants Centrum

OP DE FOTO: Medewerker Jan Timmermans van restauratieatelier Léon Verschueren uit Heijthuijsen is bezig om de orgelpijpen op stemming te brengen. (Foto: Piet Rood)

De orgelpijpen die medio vorige eeuw werden ingekort om te voldoen aan de nieuwe, hogere stemming zijn tijdens de restauratie weer verlengd. Volgens de vaste bespeler klinkt het orgel nu weer precies zoals in 1842, toen het instrument werd gebouwd.

De restauratie kende maar één tegenvaller. Het herstel van het pijpwerk viel mee, maar de verzakking van de orgelkast was ernstiger dan voorzien. ,,Die verzakking was ook de reden waarom de mechaniek zo ontregeld was. Via een ophangconstructie is de orgelkast nu weer zo goed als helemaal recht en bovendien gestabiliseerd. Qua kosten zijn we binnen het budget gebleven", aldus Verhoeven.

De totale restauratie heeft tussen de 420 en 430 duizend euro gekost en is voor 70 procent gedekt door overheidssubsidie. ,,De rest is bijeengebracht door de Stichting tot restauratie en behoud van het Smitsorgel van de Sint-Petruskerk te Boxtel. Met giften door fondsen, bedrijven en particulieren is het gelukt de restauratie volledig dekkend te maken", weet de organist.

© 2005 - Brabants Centrum

OP DE FOTO: Een jaar lang stond de orgelkast in de Sint-Petruskerk leeg. In het najaar van 2005 werd gestart met de wederopbouw van het pijpwerk en de mechaniek. Vanaf december is gewerkt om het gerestaureerde orgel af te stemmen en in te regelen. (Foto: Piet Rood)

KAPOT GESTOOKT
Het terugplaatsen van alle gerestaureerde orgelonderdelen van het Smitsorgel in de Sint-Petruskerk bleek een karwei van passen en meten. ,,Het orgel is in de voorbije halve eeuw kapot gestookt. De centrale verwarming is funest voor het orgel. Wil je het voor de kerkgangers behaaglijk maken, dan betekent het dat het hier boven bij het orgel een sauna lijkt. Warme lucht stijgt immers op", weet organist Jan Verhoeven.

Door de warmte trekt alle vocht uit het houten karkas van het orgel. De verzakking die hierdoor werd veroorzaakt werd hersteld, maar dat betekende wel dat het terugplaatsen van de verschillende onderdelen niet eenvoudig was. ,,Millimeterwerk", grijnst de organist, die als intermediair tussen restaurateur, kerkbestuur en restauratiestichting nauw bij het herstel betrokken was.

De eerste maanden van dit jaar zijn gebruikt om het orgel in te spelen. ,,Afgelopen dinsdag heeft de derde en laatste oplevering plaatsgevonden. Het orgel werkt nu weer optimaal. Liever hadden de stemmers met de eindoplevering nog een maand gewacht tot de buitentemperatuur wat hoger is. Door de lange kouperiode moet nog steeds gestookt worden en daardoor is de vochtigheid flink teruggelopen."

Er wordt momenteel onderzoek gedaan naar de klimaatbeheersing in de kerk. Die is nodig om te voorkomen dat de restauratie van het Smitsorgel binnen enkele jaren teniet wordt gedaan. Verhoeven: ,,Er moet een middenweg gevonden worden. Je wilt de parochianen niet de kerk uitjagen door de kou, maar voor het orgel is het nodig dat er een aanpassing van de verwarming komt."

Vice-voorzitter Henk IJsseldijk bevestigt dat wordt nagedacht hoe het in de toekomst verder moet met de centrale verwarming van de kerk. Extra vocht in de kerk brengen om de vochtigheidsgraad van de houten orgelkast op peil te houden, is volgens IJsseldijk geen optie: ,,Dat zou leiden tot schimmelvorming elders. We hopen meer duidelijkheid te hebben hoe het verder moet als het nieuwe stookseizoen in het najaar begint. Voor mij staat vast dat we uiteindelijk kiezen voor de kerkgangers. Die kun je niet in de kou zetten."

© 2005 - Brabants Centrum

OP DE FOTO: Organist Jan Verhoeven noemt het Boxtelse kerkorgel 'magnifiek'. Al 27 jaar bespeelt hij het orgel, dat nu weer als nieuw klinkt. (Foto: Piet Rood)

BISSCHOP EREGAST
Het gerestaureerde Smitsorgel in de Sint-Petruskerk wordt zondag 23 april officieel opnieuw in gebruikgenomen. Dat gebeurt tijdens de plechtige hoogmis met gilde-eer waarin om 10.30 uur bisschop Antoon Hurkmans voorgaat. 's Middags is er een bijeenkomst waarbij het orgel door de restaurateur wordt teruggegeven aan de Verrijzenisparochie.

Burgemeester Jan van Homelen en voorzitter Laurens Felix van de restauratiestichting voeren tijdens de heringebruikneming het woord. Rudi van Straten van de Rijksdienst voor Monumentenzorg belicht het waardevolle karakter van het orgel in een lezing.

Vanaf 15.00 uur verzorgt Jan Verhoeven, al 27 jaar de vaste bespeler van het Smitsorgel, een gratis toegankelijk 'inspelingsconcert', waarin hij alle facetten van het orgel nadrukkelijk laat horen. Op het programma staan onder meer werken van Johann Sebastian Bach, Heinrich Kaminski en Olivier Messiaen.

In de Sint-Petruskerk is die dag bovendien een foto-expositie te zien van Piet Rood. De Boxtelaar heeft de diverse fasen van de restauratie op de gevoelige plaat vastgelegd.

Piet van Oers heeft een boekje samengesteld waarin een uitvoerige beschrijving van het gerestaureerde Smitsorgel is opgenomen. Op 23 april is het voor zes euro te koop in de Sint-Petruskerk. Daarna is het boekje onder meer verkrijgbaar bij koster Martijn Vlaminckx en kost het tien euro.

In het weekeinde na de heringebruikneming zijn er gratis orgelconcerten op vrijdag 28 april (19.00 uur), zaterdag 29 april (15.00 uur) en zondag 30 april (15.00 uur). Het Smitsorgel wordt dan respectievelijk bespeeld door Bert Augustus, Wim Fransen, Ton van de Braak en Kees van Houten.

© 2005 - Brabants Centrum

OP DE FOTO: Detail van de achterste orgelkast. (Foto: Piet Rood)




13 april 2006

Print deze pagina

Terug