GEDICHTEN JASPER MIKKERS VERSCHIJNEN OP CD

’Proza is zwoegen, poëzie is ballet met woorden’

© 2005 - Brabants Centrum

OP DE FOTO: Jasper Mikkers: ,,Ik heb een sterke neiging tot reflectie, alles wat ik ooit heb meegemaakt wil ik in een kader plaatsen."

Met ’Ongetemd’ verschijnt zondag 30 oktober een bijzonder werkstuk van dichter, schrijver en programmamaker Jasper Mikkers (1948). Onder het pseudoniem Tymen Trolsky worden veelal niet eerder gepubliceerde gedichten van de oud-Liempdenaar uitgebracht op cd. Musicus Michaël Breukers zette de melancholische gedichten over leed en verlangen op muziek. ,,Als teksten op muziek worden gezet, is dat het hoogst haalbare voor een dichter. De teksten komen door de muziek midden in het leven te staan en bereiken een publiek dat ik als dichter nooit zou kunnen bereiken.”

Mikkers heeft Liempde nooit losgelaten, het is een wezenlijk deel van zijn leven, zegt hij meteen bij binnenkomst in Het Wapen van Liempde. Nog voordat het eerste glaasje appelsap is ingeschonken vraagt hij de barvrouw van het Liempdse café naar de namen van de uitbaters van vroeger. En als de fotograaf arriveert voor een fotosessie en deze tevens een jeugdvriend blijkt te zijn, worden herinneringen opgehaald, aan de jaren dat ze samen in de Parkstraat speelden. ,,Weet je nog van vroeger...?”

Minutieus worden de lange zomeravonden in de Parkstraat gereconstrueerd. ,,Ik herinner me de kinderrijke gezinnen, we speelden met veertig, misschien wel vijftig kinderen op straat”, vertelt Mikkers. ,,Niemand wilde naar bed, totdat de moeders onze namen door de straat riepen. En dan nog probeerden we ons te verstoppen achter een dikke boom.” Mikkers verhaalt over de lange dagen die hij door de velden rondom Liempde zwierf. ,,Met een pakje boterhammen en een fles thee, de hele dag op pad.”

De herinneringen aan Liempde die anderen zouden vergeten, staan bij Mikkers, die thans in Tilburg woont, nog altijd op het netvlies gebrand. In 1952 vestigde hij zich met zijn ouders vanuit Oerle in Liempde, in 1961 werd hij op het seminarie van de paters Kapucijnen in Oosterhout geplaatst. ,,Nadat mijn broer had geweigerd, was ik voorbestemd om pater te worden.” Voor die tijd volgde Mikkers de Mulo in Boxtel. ,,Ik denk dat het met mijn schrijverschap te maken heeft dat ik zo blijf verlangen naar de kinderjaren. Ik heb een sterke neiging tot reflectie, alles wat ik ooit heb meegemaakt wil ik in een kader plaatsen. Ik wil ervaringen van vroeger herformuleren en de kinderjaren maken een belangrijk deel uit van mijn latere leven.”

KRUISBESTUIVING
Het eerste idee voor ’Ongetemd’ werd geboren in 2001 toen musicus Michaël Breukers in zijn zoektocht naar teksten en repertoire stuitte op de gedichten van Mikkers. Breukers is al sinds eind jaren tachtig geen onbekende in het Tilburgse culturele klimaat en slaagt er als organisator in kunstenaars bijeen te brengen en kunstvormen beter tot hun recht te laten komen. ,,We zijn al eens uitgenodigd om samen liederen te schrijven voor bepaalde projecten, zoals de Tilburgse kermis”, vertelt Mikkers. ,,Langzaam maar zeker is het idee ontstaan om er meer mee te gaan doen.”

Breukers zocht teksten van Mikkers bij elkaar. Vaak waren het niet eerder gepubliceerde gedichten, andere poëzie was afkomstig uit eerder verschenen dichtbundels. De musicus zocht naar werk dat zich ervoor leende om muzikaal vertaald te worden, de gedichten moesten metrisch zijn, een goed ritme hebben en soms rijmen. ,,Op verzoek van Michaël heb ik ook enkele Spaanse gedichten geschreven”, zegt de dichter. ,,Sinds mijn rondzwervingen door Zuid-Amerika en het Amazonegebied beheers ik die taal goed, de Spaanse invloeden zijn ook in de muziek herkenbaar. Latin, saudade...”

Mikkers is lyrisch over het resultaat van wat een kruisbestuiving genoemd zou kunnen worden. Het woord tweecomponentenlijm valt ook, als de muziek van Breukers en de teksten van Mikkers genoemd worden: ’Wie het hoort, kan er niet meer van loskomen. Nooit zullen de teksten van Trolsky nog los van deze grandioze muziek gelezen en begrepen kunnen worden en nooit zullen liefhebbers van het muziekdier Breukers deze componist nog ooit los kunnen zien van Trolsky’s teksten’. ,,We hebben grootse plannen om op tournee te gaan”, zegt Mikkers. ,,We hebben al een paar boekingen en mikken op Nederlandse en Belgische podia met oog voor Nederlandstalig werk. Misschien poëzie- en muziekfestivals of evenementen waar meerdere kunstvormen gecombineerd worden.”

© 2005 - Brabants Centrum

OP DE FOTO: Jasper Mikkers zwerft over de Liempdse akkers.

PATRONAAT
De werken op ’Ongetemd’ laten zich omschrijven als verzen van leed en verlangen. Mikkers spreekt van de zoete pijn van heimwee en heimwee als onbestemd verlangen als hij zijn teksten op de cd omschrijft. ,,Het verleden is voor mij nooit voorbij, ik heb sterk de neiging om stil te staan bij dingen die geweest zijn. Leed en verlangen, de liefde, voorbije relaties, het hoort bij mijn leven. Ik heb altijd dagboeken bijgehouden omdat ik niet wil vergeten wat zich in mijn leven heeft afgespeeld.”

Het verklaart de gang die Mikkers ooit maakte naar zijn vroegere lagere school in Liempde en van de directeur een doosje met welhaast vergeten leesboekjes van vroeger meekreeg. ,,Boekjes die ik niet meer heb, schaf ik opnieuw aan, bijvoorbeeld bij het antiquariaat. Ik wil mijn verleden kennen, zonder mijn verleden zou ik niet bestaan.”

De dichter is al sinds de lagere schooltijd in Liempde geboeid door boeken. ,,Het extra traktement dat ik van mijn moeder kreeg, ging helemaal op aan boeken. Op zondag na de mis ging ik naar het patronaat aan de Keefheuvel om boeken te lenen, ik was verzot op nieuwe boeken en ging me afvragen hoe boeken eigenlijk gemaakt worden. Ik ontdekte dat er mensen waren die de verhalen in al die boeken schreven.”

Mikkers ging later zelf schrijven, proza en poëzie. Hij houdt van beide genres en wisselt af, ze gaan niet samen. ,,Proza is zwoegen, je moet research doen, uren maken. Na verloop van tijd word je er heel moe van... Het is eenzaam werken. Dan ontstaat vanzelf de behoefte om anders met teksten om te gaan. En wat is er dan mooier om poëzie te maken. Waar proza het werk van de lange adem is, is poëzie als dansen. Ik stel me helemaal open voor impulsen, het is als een ballet met woorden.”

Dichten is evenwel niet eenvoudig. ,,Elke keer weer moet je je hernemen, soms kom je er niet uit of krijg je het metrum niet rond en maak je achttien versies voordat een gedicht klaar is. Ik heb gedichten van veertig regels waarvan slechts één regel resteert die ik in eerste instantie aan het papier heb toevertrouwd.”

TWEEDE LEVEN
Zijn eerste boek schreef Mikkers toen hij op het seminarie van de paters Kapucijnen in Oosterhout studeerde. Dertig pagina’s vulde hij in derde klas, het werk raakte nooit af. Pas nadat hij het seminarie had verlaten - ,,ik had sterke heimweegevoelens, vooral op het eind was het een heftige tijd”- en koos voor een universitaire studie Rechten en, later, Nederlands, ging hij schrijven. In 1969 verschenen de eerste verhalen die hij aan literaire tijdschriften stuurde en een jaar later gepubliceerd werden.

Onder het pseudoniem Tymen Trolsky verschenen in die jaren vier romans en twee dichtbundels, waaronder de roman Aliesje (1975) waarin hij ervaringen verwerkte die hij opdeed tijdens een zwerftocht met zijn oom, die pater Kapucijn was en waarmee hij met een DAF tot aan de poolcirkel in Finland reisde. In 1994 verscheen De kleine jongen en de rivier, een verhalenbundel waarin vele Liempdenaren dorpsfiguren en gebeurtenissen van vroeger herkenden. Het gedicht Requiem voor een landschap was een aanklacht tegen de plannen voor gemeentelijke herindeling die Liempde bij Boxtel zouden voegen; de Dommel speelt een nadrukkelijke rol in dit werk.

Na ’Ongetemd’ wil Mikkers op korte termijn twee dichtbundels publiceren. Ook werkt hij aan een roman waarin het studentenoproer van eind jaren zestig centraal staat. De nog te verschijnen dichtbundel Kroeg in Pireaus zal poëzie bevatten die deels herinnert aan de Liempdse jeugdjaren van de dichter, met titels als Eerste liefde, Dommelbrug en Kobus, over een bekende boerenknecht die nog altijd in Liempde woont. De andere werken zijn filosofisch van karakter; overpeinzingen over hoe het voorbije van de klassieke oudheid voortleeft. ,,Schrijven alleen is me te eenzaam”, zegt Mikkers als hij vertelt over zijn leven. ,,Graag wissel ik het werk af met mijn activiteiten voor Omroep Brabant, waar ik in de redactie zit van het programma De Wandeling dat heel concreet het verleden dichterbij brengt.

© 2005 - Brabants Centrum

OP DE FOTO: Jasper Mikkers poseert bij zijn ouderlijk huis aan de Parkstraat te Liempde.




27 oktober 2005

Print deze pagina

Terug