KUNSTSCHILDER ZAG LEVENSLICHT IN HOEKSTRAAT

Liempdenaar vindt geboorteplek Jan Kruysen

© 2005 - Brabants Centrum

OP DE FOTO: JAN KRUYSEN

Dat de kunstschilder Jan Kruysen (1874-1938) in de Liempdse buurtschap Vrilkhoven is geboren was al bekend. Op welke locatie zijn geboortehuis stond, was tot op heden echter een mysterie. Speurwerk in de archieven door de Liempdse heemkundige Jan van de Sande heeft ertoe geleid dat de plek waar het geboortehuis stond, boven water is gekomen.

Onlangs sprak Van de Sande nog terloops met burgemeester Jan van Homelen over zijn speurtocht naar het geboortehuis van de in Liempde geboren kunstschilder. ,,De burgemeester vertelde dat hij samen met zijn collega Frits Speetjens van Oirschot het plan had opgevat om een herdenkingsplaquette aan te brengen aan een boerderij langs de Oude Rijksweg. Ik heb hem gevraagd nog even pas op de plaats te maken", grinnikt Van de Sande.

De boerderij die de twee burgemeesters op het oog hadden aan de oostkant van de Oude Rijksweg, ter hoogte van de afslag Velderseweg, is niet het geboortehuis van Jan Kruysen, zo meldt de Liempdse heemkundige. ,,Ik heb eerder ook al getracht om de plek nauwkeurig in kaart te brengen, maar toen lukte het niet. Dit voorjaar vergeleek ik gegevens uit het bevolkingsregister met die uit het kadaster en plots zag ik op welk kavel de woning van Kruysen moet hebben gestaan. Het is de plek waar momenteel twee woningen aan de Hoekstraat nabij landgoed Velder staan."

'MOETJE'
Uit zijn naspeuringen is voor Van de Sande vast komen te staan dat Jan Kruysen op 9 oktober 1874 geboren is in het huis van zijn opa van moeders kant. ,,De ouders van Jan, Piet Kruysen en Antonia van de Loo, waren kort na hun huwelijk op 27 april 1874 ingetrokken bij de vader van Antonia. Het was dus een 'moetje'", lacht Van de Sande.

De opa van Jan Kruysen, ene Lambertus of Engelbertus van de Loo, kocht in 1860 een stuk van de Brede Heide, die zich in die dagen uitstrekte van de buurtschap Vrilkhoven tot aan het natuurgebied Kampina. Daar bouwde hij een nieuwe woning, waarin hij zelf ging wonen. De veldnaam Brede Heide komt nog steeds voor ten zuiden van het toekomstige bedrijventerrein Vorst en ten westen van de spoorbaan Boxtel-Best.

Uit het kadaster blijkt volgens Van de Sande dat in de periode tussen 1850 en 1860 veel arbeidershuisjes nabij het landgoed Velder werden gebouwd. ,,Dat een directe link is te leggen met de ontginning of de aanleg van het landgoed geloof ik niet zo zeer. Velder bestond al lang voor die tijd. Ik denk dat de bouw van woninkjes alles te maken heeft met de spoorlijn Tilburg-Helmond die rond die tijd werd aangelegd", verwacht de Liempde heemkundige.

,,Vˇˇr 1850 stonden er zes arbeiderswoningen nabij Velder. In de tien jaar daarna werden er tien bijgebouwd en in 1880 stonden er achttien van zulke huisjes", weet Van de Sande. Aan de hand van het bevolkingsregister en de kadastergegevens heeft de Liempdenaar elk huisje een voor een de revue laten passeren en noteerde hij de eigenaar en degene die er woonde.

,,Vanaf 1832 heb ik uitgeplozen wie welk huis bouwde en wie erin ging wonen", vertelt Van de Sande terwijl hij door een dikke stapel kopieŰn van de archiefstukken bladert. Op die manier is zwart op wit aangetoond dat Jan Kruysen is geboren in het pand dat nu gelegen is aan de Hoekstraat.

Het oorspronkelijke geboortehuis kwam in 1895 in bezit van de familie Van Boeckel, die eigenaar is van het landgoed Velder. Aan het begin van de 20ste eeuw werd het huis afgebroken en herbouwd. In de jaren zestig is van het pand een dubbel woonhuis gemaakt.

AUTODIDACT
Jan Kruysen was een bekend schilder van portretten, landschappen, stillevens en religieuze onderwerpen. Hij woonde en werkte vele jaren in Oirschot. In zijn werk werd Kruysen be´nvloed door Jan Toorop en Vincent van Gogh, maar als autodidact heeft hij van kunstcritici nooit veel erkenning gekregen. Dit in tegenstelling tot zijn zoon, de internationaal vermaarde Antoon Kruysen, die in 1898 in Boxtel werd geboren, een jaar nadat Jan trouwde met Barbara van Dijk.

Na de Tweede Wereldoorlog vestigde Antoon zich in Frankrijk waar een tentoonstelling met zijn werk in 1961 veel belangstelling trok. In Oirschot is het museum Kruysenhuis gevestigd (Mondriaan 9a) waar uitgebreid aandacht wordt besteed aan Jan, zijn zoon Antoon en diens dochter Maria Kruysen.

© 2005 - Brabants Centrum

OP DE FOTO: Het pand Hoekstraat 7 staat op de locatie waar in 1874 kunstschilder Jan Kruysen het levenslicht zag.




6 oktober 2005

Print deze pagina

Terug