KRINGLOOPHUIS DE KLEINE AARDE IN GEBRUIK GENOMEN

Boxtelse bolwoning bakermat van eco-architectuur

© Brabants Centrum

OP DE FOTO: Archiefopname van de bolwoning op het terrein van De Kleine Aarde, gemaakt in 1979.

In maart 1975 nam technisch medewerker 't Hooft van De Kleine Aarde zijn intrek in de thans alom bekende bolwoning op het terrein van het Boxtelse milieucentrum. Het kringloophuis dat in de wandelgangen ook wel bolhuis of bol werd genoemd vanwege zijn opmerkelijk ronde vormen, moest aantonen dat een Nederlandse huishouding ook zou kunnen functioneren zonder gebruik te maken van centrale energievoorzieningen. Met deze unieke woning haalde Boxtel de landelijke pers.

’Het is een knus huisje, dat door de eigen technische dienst is gebouwd en ingericht. Een miniwoning met alles er op en er aan: één ruimte om in te wonen en te werken, voorzien dus van kookhoek, een eethoek, een zithoek, een studiehoek en een slaaphoek, al is het moeilijk van hoeken te spreken in een woning met ronde vormen. De ramen zijn driehoekig, dat wel. Ze garanderen een goede inval van het daglicht, van zonsopgang tot zonsondergang. De wandbekleding bestaat uit natuurlijk materiaal, dat warm en huiselijk aandoet, evenals de zelfgemaakte sobere maar erg praktische meubels. Bij de entree bevindt zich een aparte ruimte, waarin de douche en de wc een plaats kregen’, zo omschreef Brabants Centrum de bolwoning bijna dertig jaar geleden.

Het kringloophuis bezat destijds alle modern comfort. Een windmolen wekte de benodigde elektriciteit op, warmte werd geleverd door een zonnecollector en een methaangasinstallatie zorgde ervoor dat men in het huis kon koken. Daarnaast leverde een waterput het benodigde drink- en huishoudwater.

Toen de bolwoning nog niet bewoond was, bezocht koningin Juliana in 1974 tijdens een werkbezoek aan De Kleine Aarde als een van de eersten het kringloophuis. ,,Destijds verschenen er veel boeken over deze bouwwijze. Er werd veel over geschreven in alternatieve bladen uit Amerika en Engeland. En die lazen wij”, omschrijft Sietz Leeflang, grondlegger van stichting De Jonge Onderzoekers en destijds projectleider van De Kleine Aarde, het moment waarop het idee voor een bolwoning in Boxtel geboren is. ,,Een aardig avontuur om beleefd te hebben, het hield ons naast veel andere dingen bezig”, blikt hij terug. Volgens Leeflang is de bolwoning ongeveer anderhalf á twee jaar bewoond geweest. ,,Het was een rustig plekje”, weet hij.

De kelder onder de bolwoning werd destijds door de brandweer met 15.000 liter water gevuld. Dat water moest de warmte vasthouden die door het zonnepaneel werd opgevangen. Vervolgens kon de warmte worden aangewend om de centrale verwarming dienst te laten doen. Het landelijke televisiejournaal schonk destijds aandacht aan het unieke moment waarop de Boxtelse brandweer het water de kelder inspoot.

Ruim 25 jaar geleden richtte Leeflang stichting De Twaalf Ambachten op waar hij thans voorzitter is. Hij herinnert zich dat een halve dag later bleek dat de bak met water onder de bolwoning lekte. Om gerepareerd te worden moest de kelder eerst leeggepompt worden. ,,In die tijd had je ideeën om warmte vast te houden. Zo’n bak water zou ik nu nooit meer willen, maar in die tijd leek het wat”, vertelt Leeflang. Volgens de Boxtelaar zouden andere zaken prioriteit moeten hebben, zoals de vraag: ’Hoe bewoon je je huis?’. ,,Zo’n bak water is wel leuk, maar moet geďsoleerd zijn. En hoe haal je het water er weer uit? Met de kennis die we hier nu bij De Twaalf Ambachten hebben, zouden we het écht heel anders aanpakken. Heel anders!”

Behalve dat de bolwoning aan moest tonen dat een Nederlands huishouden zonder elektrische energievoorzieningen kan functioneren, moest het kringloophuis vooral ook als praktijkmodel dienen bij verdere studie, discussie en voorlichting over deze bijdrage aan een oplossing voor het internationale energie- en grondstoffenprobleem dienen.

Dat dit ook gebeurde blijkt in ieder geval 25 jaar na de realisering van de bolwoning. In 1999 werd het gerenoveerde kringloophuis heropend door de wethouders Willie van de Langenberg en Cees van Hal. Het tweetal gaf diezelfde dag het startsein voor een nieuw hoofdstuk duurzaam bouwen: de wijk Zonnegolven. ’De bakermat van de eco-architectuur’, werd de bolwoning genoemd. ’Hier werd een kwart eeuw geleden al geëxperimenteerd met zaken die thans gemeengoed zijn in een moderne woningbouw: isolatie, opbouw van regenwater voor toiletspoeling, zonne-energie, windenergie en biogas. Elementen die deels terugkeren in de 36 duurzame woningen van het project Zonnegolven’, aldus Brabants Centrum.

Op dit moment staat de bolwoning nog steeds op het terrein van De Kleine Aarde en is er een expositie over duurzame bouw en duurzaam wonen te bezichtigen. Na de renovatie riep het ecologisch centrum de woning officieel uit tot ’ecomonument’. Maike Nelissen, medewerker educatie bij De Kleine Aarde, vertelt dat het binnenklimaat van de woning niet zo gunstig is en dat het er daarom snel vochtig wordt. ,,We willen de bolwoning graag opknappen”, aldus Nelissen. De medewerkster vertelt dat De Kleine Aarde de bolwoning graag behoudt. ,,Het is een erg leuke woning die mensen aanspreekt.” Volgens Nelissen is er al wel over een aantal mogelijke oplossingen en ideeën die binnen de huidige ontwikkelingen passen gesproken, maar concreet zijn die plannen nog niet.

Op het terrein van De Twaalf Ambachten aan de Mezenlaan staat eveneens een zogeheten geodetische koepel. Met een diameter van zes meter meet de bol ongeveer dezelfde afmeting als de bol op het terrein van De Kleine Aarde. Deze koepel heeft in zijn beginjaren bij De Kleine Aarde gestaan. Het unieke bouwwerk werd destijds door studenten gebouwd. ,,De bedoeling is dat het een klein museum wordt waar we scholen gaan ontvangen”, vertelt Leeflang over de bol bij De Twaalf Ambachten.

© Brabants Centrum

OP DE FOTO: Koningin Juliana bekeek in 1974 tijdens haar bezoek aan De Kleine Aarde ook het interieur van de bolwoning. (Archieffoto Brabants Centrum).

Wat er verder gebeurde in 1975:

  • Eind januari maakt de gemeente Boxtel bekend dat de Dommelbrug dat de verbinding vormt tussen de Raaphof en de Burgakker wordt opgeknapt. De brug krijgt een breedte van 2,5 meter.

  • In maart wordt in Boxtel de Wereldwinkel officieel in gebruik genomen. De winkel aan de Breukelsestraat 59 is in eerste instantie alleen op vrijdag en zaterdag open voor publiek.

  • In augustus verzamelen 57 oldtimerchauffeurs zich in Liempde voor een rally. Vooraf aan de start worden de deelnemers op de binnenplaats van De Koorenschuur verrast met een speenvarken en wijn.

  • In het kader van het gouden KRO-jubileum filmt een tv-ploeg in september drieëneenhalf uur in Gemonde. Met een stoet wil de bevolking een indruk geven van het dorpsleven in 1925.

  • Voetbalvereniging ODC uit Boxtel neemt eind december een nieuw vergaderlokaal officieel in gebruik. Dankzij zelfwerkzaamheid werd het gebouw in nog geen drie maanden tijd opgezet.




  • 9 december 2004

    Print deze pagina

    Terug