OPKNAPBEURT VOOR MONUMENTALE BOUWVAL AAN MARKT

Gerestaureerd 'Hofje' heropent deuren
in 1990

© Brabants Centrum

OP DE FOTO: Bewoners van het oude vrouwengasthuis, dat officieel het Gasthuis van Magdalena van der Stappen heette, zijn bezig met een kaartspelletje. 'Het Hofje' deed van 1646 tot ongeveer 1970 dienst als wooncomplex voor bejaarde vrouwen. Na twintig jaar leegstand werd het monumentale pand, mede door toedoen van Stichting Het Hofje, weer geschikt gemaakt voor bewoning. (Archieffoto Brabants Centrum).

,,Er is een zeer fraai monumentaal pand van de ondergang gered.” Die woorden sprak de Boxtelse burgemeester Ton Rombouts op vrijdag 27 april 1990 bij de officiële heropening van het Hofje aan de Markt. Het uit 1646 daterende gebouw werd destijds na een maandenlange restauratieperiode in oude luister hersteld, waarmee het voormalige oude vrouwengasthuis weer voor bewoning in aanmerking kwam. Eén van de mensen die zich met hart en ziel bezighield met de restauratie was de huidige vice-voorzitter van de monumentencommissie Boxtel, Rob van den Heuvel, die bestuurslid was van Stichting Het Hofje. Hij kijkt terug op de restauratieperiode en de activiteiten van de stichting, die het herstel van het ernstig in verval geraakte pand mogelijk maakte.

Tijdens de officiële heropening prees de voorzitter van Stichting Het Hofje, Geert van de Wetering, de inzet en betrokkenheid bij het project van bestuurslid Van den Heuvel. Hij was de man die op het idee kwam om het Hofje weer geschikt te maken voor bewoning. ,,Het Hofje was dringend toe aan een opknapbeurt, mede omdat het een van de weinige oude monumenten in Boxtel is. Dat wilden we graag behouden”, zegt Van den Heuvel ruim veertien jaar na de ingebruikname van het gerestaureerde pand.

,,Van 1646 tot eind 1969 heeft het pand gediend als oude vrouwengasthuis. In 1976 kocht de gemeente het Hofje van de Stichting Magdalena van der Stappen, maar vele jaren werd niks gedaan aan het gebouw, dat steeds meer in verval raakte. Het rijksmonument was verworden tot een verpauperde ruïne aan de Markt. In 1985 werd Stichting Het Hofje opgericht met het plan om het pand op authentieke wijze te restaureren.”

GELD
Naast Van den Heuvel en voorzitter Van de Wetering waren ook Vera Stassen (secretaris), Hub Ras (penningmeester), Jan Hekkens, Bob Bouchier en Harrie van Breugel lid van het bestuur van de stichting. Van den Heuvel: ,,Het streven was om een dusdanige bestemming aan het gebouw te geven, dat de exploitatie hiervan niet jarenlang tot last van de gemeenschap zou komen. We wilden niet iets hebben wat bakken met geld zou gaan kosten, want wij vonden dat het gebouw zichzelf grotendeels zou moeten kunnen bedruipen. Binnen de stichting bestond er aanvankelijk verschil van mening over de toekomstige invulling van het gebouw."

Van den Heuvel vervolgt: ,,Er waren bestuursleden die in het Hofje een winkeltje, theater of een brouwerijmuseum wilden vestigen. Anderen, waaronder ik, wilden het pand weer geschikt maken voor bewoning voor ouderen. Als je er een museumpje in zou vestigen, loop je kans dat het een stoffige aangelegenheid wordt, die alleen geld zou kosten.”

Van den Heuvel vond gehoor bij onder anderen voorzitter Van de Wetering en penningmeester Ras. ,,Zij stelden net als ik dat de woonfunctie in de geschiedenis van het gebouw zat. Bovendien zouden we geen problemen met het bestemmingsplan of met de politiek krijgen als het pand weer bewoond zou kunnen worden. Met de komst van burgemeester Rombouts is in de jaren ’87 en ’88 schot in de zaak gekomen. Hij legde contacten met mensen, die het project financieel wilden steunen. Overigens had de gemeente het restauratieproject begroot op 690.000 gulden.”

TEKENINGEN
Volgens Van den Heuvel waren de plannen om te komen tot restauratie van het Hofje aanvankelijk niet 'realistisch' en weinig concreet. ,,We konden niks met de tekeningen. De plannen waren vooral bedoeld om alle partijen tevreden te houden. Als architect Piet Snijders er in 1988 niet geweest was, hadden we een probleem gehad. Hij is twee maanden dag en nacht met de plannen bezig geweest met de bedoeling om met een beter idee te komen. In no-time kwam hij met vier of vijf varianten op de proppen, waarmee een bouwvergunning kon worden afgegeven”, aldus Van den Heuvel.

,,Een andere meevaller was dat de Rijksdienst voor de Monumentenzorg extra geld beschikbaar stelde voor de restauratie van een beperkt aantal monumenten. De inspecteur van de rijksdienst was helemaal 'verliefd' op de inrichting van het Hofje met de zestien kamertjes, waar de voormalige bewoners in geleefd hadden. Uiteindelijk is de invulling met die kleine kamertjes van twee bij twee meter en de prachtige gang verdwenen ten faveure van vier huurhuisjes."

Aan het geld dat Monumentenzorg beschikbaar wilde stellen, waren volgens Van den Heuvel een paar voorwaarden verbonden. ,,De restauratie diende in de sfeer van woningbouw voor ouderen plaats te vinden en de uitgewerkte plannen moesten half december 1988 ingediend worden. Voor 1 januari 1989 moesten we begonnen zijn met de bouw.”

SUBSIDIE
Uiteindelijk slaagde de betrokken partijen erin om aan de voorwaarden te voldoen en kwam het Hofje in aanmerking voor de subsidie van de rijksdienst. Er werd een bouwcommissie in het leven geroepen, waar ook Van den Heuvel deel van uitmaakte. ,,Op een gegeven moment is contact gelegd met Woonstichting Sint-Joseph met de vraag of zij het beheer van het gebouw op zich wilden gaan nemen. Afgesproken werd dat de woonstichting zich niet zou bemoeien met aspecten van bouwkundige of cultuurhistorische aard, maar zich ging bezighouden met het creëren van voorzieningen.”

Duidelijk was dat de restauratie van het pand enige voeten in de aarde zou hebben. Volgens Van den Heuvel waren hele gedeelten van het monumentale pand heel broos. ,,Het was echt een bouwval. Hele stukken waren gewoon van 'peperkoek'”, kijkt hij terug. Uiteindelijk was het aannemersbedrijf Nico de Bonth die de restauratieklus klaarde. Op de plekken waar de kamers van de voormalige bewoonsters gevestigd waren, kwamen vier huisjes terwijl de bestemming van de overige ruimten lange tijd onduidelijk was. Uiteindelijk vestigden zich hier het kantoor van de VVV en het historisch museum Piet Dorenbosch.

OPHEFFING
Stichting Het Hofje werd uiteindelijk in februari 2000 opgeheven. In de periode tussen de opening van het pand in 1990 en de opheffing lieten de leden nog regelmatig van zich horen. ,,Wij hebben gezegd dat wij onze stichting slapend zouden houden en dat we ons pas zouden opheffen als alles goed geregeld was. Wij vonden het bijvoorbeeld belangrijk dat in de vier huisjes mensen kwamen te wonen die affiniteit met en gevoel voor het monument hadden. Daarnaast hadden we een stem in wat er achter het Hofje met de grond zou gaan gebeuren. Die grond was zeer in trek, er waren zelfs plannen om er een gebouw met het formaat van de Hoogheemflats neer te zetten. Bovendien kwamen wethouders met verschillende plannen voor de grond. Uiteindelijk is er onder meer een fraaie boomgaard aangelegd, zijn prachtige bergingen gerealiseerd en is de rustieke pomp teruggeplaatst", aldus Van den Heuvel.

,, Ik kijk met veel plezier terug op die tijd. We hebben de nodige hobbels moeten nemen om alles voor elkaar te krijgen, maar ik ben blij dat we als stichting erin geslaagd zijn om samen met de andere betrokken partijen een monumentaal pand als het Hofje na ruim twintig jaar leegstand op fraaie wijze te restaureren en bewoonbaar te maken."

Wat er verder gebeurde in 1990:

  • Eind januari raast een storm met de kracht van een orkaan over het land. De storm, die ook zijn sporen nalaat in Boxtel en omgeving, veroorzaakt een ravage in sporthal De Braken.

  • De gerenoveerde Markt in Boxtel wordt op zondag 29 april officieel heropend door de staatssecretaris van financiën, Marius van Amelsvoort. Vele mensen zijn getuige van de gebeurtenis.

  • De Lokale Omroep Liempde bestaat vijf jaar en viert het eerste lustrum in mei met een twee uur durend showprogramma. Een keur aan plaatselijke artiesten trekt aan de kijkers thuis voorbij.

  • Eind mei wordt in Esch de vierdaagse manifestatie 'Esch, Europees Trefpunt 1990' gehouden. Van 24 tot en met 27 mei ontvangt de kleine gemeente naar schatting 150 buitenlandse gasten.

  • De dameskorfbalvereniging Irene uit Gemonde bestaat in de maand oktober vijfentwintig jaar. Op zaterdag 13 oktober wordt het zilveren jubileum luister bijgezet met een receptie in zaal Kloosterzicht.

    © Brabants Centrum

    OP DE FOTO: Beeld van de tuin bij 'Het Hofje'. De ouderwetse waterpomp is enkele jaren geleden in oude luister hersteld. (Archieffoto Brabants Centrum)




5 augustus 2004

Print deze pagina

Terug