EERSTE GEZINSVERVANGEND TEHUIS IN ZUID-NEDERLAND OPENT DEUREN

'Geestelijk gehandicapten niet wegstoppen in internaat'

© 2004 Brabants Centrum
OP DE FOTO: Het gezinsvervangend tehuis aan de Baroniestraat, kort voordat de eerste bewoners er hun intrek namen.

Met de opening van een gezinsvervangend tehuis op de hoek Baroniestraat-Molenstraat kreeg Boxtel begin januari 1971 een voor die tijd én Zuid-Nederland 'uniek, eigen huis' voor ruim twintig geestelijk gehandicapten. Daarmee werd een eerste stap gezet naar een andere benadering van de gehandicaptenzorg. ,,Mensen uit de doelgroep die zelfstandig kunnen functioneren, moet je niet wegstoppen in een internaat, maar midden in de samenleving plaatsen", vertelt Leni Schimmel die vanaf het begin vijftien jaar lang in het tehuis werkte.

'Aan de Baroniestraat in Boxtel staat een onlangs gereedgekomen gebouw dat maandag aanstaande de eerste pensiongasten gaat opnemen. Vijf jongens en twee meisjes zullen dan de eerste bewoners zijn van een gezinsvervangend tehuis voor geestelijk gehandicapten en voor de ramen van het huis zullen zij, na de door hen verrichte dagtaak, uitkijken over een besneeuwde straat. Want het is een kenmerk van geestelijk gehandicapte medemensen, dat zij grote interesse hebben voor in alles wat er rondom hen heen in de maatschappij plaatsvindt. En dat is, vanuit hun kleine wereld gerekend, erg veel.' (Uit Brabants Centrum van 8 januari 1971).

De verslaggever die enkele dagen voor de ingebruikname een kijkje nam in het gezinsvervangend tehuis, was vol lof over de modern uitgeruste woonvoorziening. Maar zoals het vaak gaat met vooruitstrevende zaken; ze worden ingehaald door de tijd en raken achterop. Met het home voor geestelijk gehandicapten is het niet anders gelopen. Aan het idee om geestelijk gehandicapten die daartoe in staat zijn zelfstandig te huisvesten in de woonwijk, is op tal van manier verder gestalte gegeven. Ook in Boxtel zijn andere woonprojecten gerealiseerd. Zo zijn enkele bewoners van het gezinsvervangend tehuis onder meer neergestreken in de voormalige Franciscusschool aan de Ons Doelstraat en in een gebouw aan de Houtwerf. Aan de Baandervrouwenlaan wordt een flatgebouw momenteel gerenoveerd en geschikt gemaakt voor bewoning door gehandicapten.

,,Het in 1971 nog moderne pand is door de jaren heen nauwelijks aangepast. Alleen de grote huiskamer op de begane grond, waarin gezamenlijke activiteiten werden ontplooid, is opgedeeld in drie delen omdat de bewoners behoefte hadden aan eigen plekjes. Sommige kamertjes zijn wat verruimd omdat nieuwbouw zo lang op zich laat wachten", weet Leni Schimmel- van Oorschot. De Boxtelse is werkzaam voor zorginstelling Cello en was vanaf de opening als leidster en hoofd vijftien lang nauw betrokken bij de bewoners en het tehuis. Tegenwoordig heeft ze de leiding over de gezinsvervangende tehuizen in Liempde (Den Dries) en Best. ,,In het begin waren we met vier verzorgers en sliepen intern", herinnert Schimmel zich. ,,Uiteraard bouw je dan een goed contact op met de bewoners. Van het bestuur moesten we echter toch een zekere afstand bewaren. Ik werd destijds altijd aangesproken als juffrouw Van Oorschot."

Er wordt al jaren onderhandeld om de bewoners in nieuwe, ruimere woningen te huisvesten. Het ruim dertig jaar oude gebouw aan de Baroniestraat voldoet niet meer aan de eisen van deze tijd. De kamers van de bewoners zijn klein en er is onvoldoende gelegenheid om de mensen de privacy te bieden waarop iedereen vandaag de dag recht heeft. Er ligt een bouwplan klaar voor een nieuw gezinsvervangend tehuis aan de Molenstraat (op de locatie van de voormalige brandweerkazerne), maar de uitvoering daarvan laat nog steeds op zich wachten. De overdracht van de grond, de aanwezigheid van een elektriciteitshuisje en tal van procedures zorgen ervoor dat de bouwstart keer op keer uitgesteld is. Tot ergernis van de verwantenraad van de bewoners, die onlangs nog met een brief aan het collega van B. en W. haar teleurstelling uitte over de trage gang van zaken.

,,Dat de gehandicapten destijds een eigen kamer kregen, was heel bijzonder. Veelal woonden ze in internaten en sliepen ze op een zaal met vieren of meer. Veel van hen hoorden daar echter niet thuis", stelt Schimmel. Dat Boxtel de eer te beurt viel om het eerste gezinsvervangend tehuis beneden de grote rivieren binnen zijn gemeentegrenzen te bouwen, heeft volgens de Boxtelse vooral te maken met het gegeven dat in deze plaats het rayonbestuur van de Stichting Sociaal Pedagogische Zorg was gevestigd. Wethouder A. Valks – die zelf een gehandicapte dochter had – toonde zich een warm voorvechter van zo'n nieuwe woonvoorziening. De dochter van Valks woont nog steeds aan de Baroniestraat, net als enkele andere bewoners van het eerste uur.

De contacten met de buurtbewoners zijn altijd erg warm geweest. Schimmel hierover: ,,Jaarlijks nodigden we de buurt uit voor een gezellig tuinfeest. Zeker in het begin hadden we de buren ook nodig. Als bijvoorbeeld een van de bewoners zich verslikte en je had alleen dienst, riepen we de hulp van de omwonenden in."

Het gezinsvervangend tehuis, gebouwd door het plaatselijke bouwbedrijf Van de Laar, wordt in de volksmond nog vaak met De Wiekslag aangeduid. Die naam kreeg het gebouw in 1971 mee en was bedacht door twee hoofdleidsters. Enerzijds als symbolische verwijzing naar de beschermende vleugels die een vogel over zijn jongen slaat, anderzijds wijst het op de moed om de vleugels uit te slaan en weg te vliegen van het vertrouwde nest. De naam is op aandringen van de bewoners echter na een aantal jaren afgestoten. ,,Het bleek geen gelukkige keuze. De gehandicapten voelden zich niet happy met die aanduiding. Vandaar dat wij altijd spreken over het gezinsvervangend tehuis aan de Baroniestraat", aldus Schimmel.

OVERIGE NIEUWSFEITEN UIT 1971
  • Burgemeester Martien van Helvoort neemt na 25 jaar afscheid van Boxtel en wordt opgevolgd door Paul Pesch. In zijn afscheidsinterview ziet Van Helvoort Boxtel groeien naar 50.000 inwoners.

  • Aan de Keefheuvel in Liempde verrijst een voor die tijd riant complex van twaalf bejaardenwoningen. De bouwactiviteiten worden feestelijk afgerond met de plaatsing van drie rustbanken.

  • Na de verkoop van het Boxtelse gas- en waterbedrijf aan Den Bosch komt de Brabantse hoofdstad aanvankelijk niet met geld over de brug. De bouw van sporthal Den Haagakker komt daardoor in gevaar.

  • In het Boxtelse Liduinaziekenhuis wordt de vijftienhonderdste inwoner van Esch geboren. De ouders van Marc-Willem Verhagen tonen zich verrast als burgemeester Piet Walboomers aan het kraambed verschijnt.

  • In Boxtel vallen het eeuwenoude Hotel De Kei en het aangrenzende pand onder de slopershamer. 'Het gat in de Markt' ontsiert het centrum van Boxtel totdat in 1985 de bouw van De Beiaard wordt afgerond.

    © 2004 Brabants Centrum

    OP DE FOTO: Beeld van het braakliggende terrein aan de Molenstraat waar de vervangende nieuwbouw voor het gezinsvervangend tehuis moet komen. Op de achtergrond de voormalige kapel van het Ursulaklooster.

    Terug




6 mei 2004


Print deze pagina

Terug