BOXTELSE PRIESTER PLEIT VOOR OPHEFFING CELIBAAT

'De katholieke kerk is wereldvreemd'

Sterk bewogen. Wie een gesprek aanknoopt met Jan Peijnenburg en Threes van Dijck in Eindhoven, ervaart bij de twee metgezellen een diep geworteld gevoel van naastenliefde en betrokkenheid met dat wat mensen bezighoudt. Geen wonder dat er veertig jaar geleden, toen ze elkaar voor het eerst onmoetten, een vonk oversloeg. Toch zijn ze nooit getrouwd. Want Jan is priester...

Jan en Threes weigeren hun leeftijd te noemen, maar gaandeweg het gesprek wordt duidelijk dat ze ergens midden zeventig moeten zijn. Hun zwijgen over hoe oud ze zijn, komt niet voort uit ijdelheid of trots, maar wordt ingegeven door het gevoel nog volop in het leven te staan. Het paar wil beslist niet de idee wekken dat hier een bejaarde geestelijke zijn (seksuele) frustraties kwijt wil. Het tweetal ageert al veertig jaar openlijk tegen het verplichte celibaat voor geestelijken in de rooms-katholieke kerk. Threes daarover: ,,We voelen ons als pubers in een gezin met conservatieve ouders."

Jan en Threes vinden in het katholieke geloof veel inspiratie. Met de kerk als instituut hebben zij echter grote moeite; die moet in hun ogen weer 'geloofwaardig' worden, wil zij de mensen aanspreken. Door met elkaar het leven te delen, is bij het koppel het besef gegroeid dat de kerk t ver afstaat van de dagelijkse praktijk. ,,De kerk is wereldvreemd geworden en die wereldvreemdheid huist in het celibaat", vindt Jan die in Boxtel op de Roond werd geboren als boerenzoon in een gezin van acht kinderen.

PRIESTERTEKORT
Dat katholieke geestelijken zich dienen te onthouden van seks, is in de twaalfde eeuw bepaald op basis van ideen die ontleend zijn aan de Griekse filosofie. Jan: ,,Het celibaat brengt de scheiding tot uitdrukking tussen de hogere en de lagere werkelijkheid; tussen de hemel en de aarde. Dit dualistisch denken is ingegeven door wantrouwen van lust, lichaam en genieten." Die ideen vindt Jan prima, zolang die maar bewust en uit vrije wil worden gedragen door degene die binnen de kerk actief wil zijn. ,,De verplichting van het celibaat is de crux. Zoiets kun je eigenlijk niet van iemand verlangen; je vrgt om levensgrote problemen", stelt Jan met een veelbetekende blik.

Dat een relatie met iemand het werk in de kerk zou belemmeren, bestrijden de twee stellig. ,,Heel ons werk steunt op wederzijdse liefde. We hebben zoveel kunnen doen omdat we van elkaar houden", vertelt de in Eindhoven opgegroeide Threes. In haar ogen zou afschaffing van het celibaat ook uitkomst bieden om het enorme tekort aan priesters weg te werken. Jan deelt die mening. ,,Er lopen genoeg mensen net als wij rond die prima geschikt zijn om in de kerk voor te gaan, maar zij worden buitengesloten vanwege het feit dat ze gehuwd zijn of samenwonen."

Hoewel de twee ervan overtuigd zijn dat het verplichte celibaat ooit zal verdwijnen, is daarvan nu nog weinig te merken. Sterker nog, recent hebben de bisschoppen een decreet uitgevaardigd tegen het geregistreerd partnerschap dat in Nederland sinds 1998 bestaat. Voor Jan en Threes wordt de klok hiermee vijftig jaar teruggezet en zij zijn over dit dwangbevel dan ook erg boos.

,,Het is voor ons juist een reden om ons wl te laten registreren. Een officieel huwelijk zijn we in het verleden altijd uit de weg gegaan. Niet omdat we niet durfden, maar omdat we binnen de kerk ons zegje wilden blijven doen. Zouden we zijn getrouwd, dan waren we niet alleen buiten het instituut komen te staan, maar ook buiten de geloofsgemeenschap. Ik wilde mijn pastorale zorgtaken niet opgeven", geeft Jan als reden. Threes heeft hem in dat standpunt altijd gesteund. ,,Ik zou niet hebben gewild dat Jan uit het priesterambt zou zijn gezet", zegt ze uit de grond van haar hart. Het paar erkent dat er ook een strategisch motief ten grondslag lag om niet voor de wet en de kerk te trouwen. ,,Het is heel praktisch: ze kunnen nu niet om ons heen; we kunnen het gevecht van binnenuit leveren."

GEDEELD PRIESTERSCHAP
Al de jaren dat ze samenwonen en samenwerken, leven Threes en Jan als een getrouwd koppel. Maar er is mr: gezamenlijk ook geven zij invulling aan het priesterambt. Daarmee ging voor Threes een lang gekoesterde wens in vervulling. Als jong meisje wilde ze al priester worden. Niet het klooster in als non. Nee, ze wilde werkzaam zijn in de pastorale zorg. ,,Hadden meisjes naar een seminarie gekund, was dat mijn eerste levenskeuze geworden. Als er dan tenminste tegelijk een man in mijn leven had mogen komen... Nadat ik Jan had ontmoet, kozen we ervoor samen in dit ene zelfde priesterschap te staan", aldus Threes.

Samen met Jan geeft ze een nieuwe invulling aan het priesterambt. Als geliefden delen ze het priesterschap en dat nog wel zonder buiten de kerkorde te worden geplaatst. Meerderen hebben in de loop van de jaren zo geleefd en gewerkt, maar bleven anoniem. Jan en Threes niet, die zijn altijd in de volle openbaarheid naar buiten getreden. Door geen burgerlijk huwelijk te sluiten en geen openlijke huwelijksverklaring af te leggen, stelde het tweetal als het ware de 'codex' buiten werking. Er was geen juridische grond om Jan uit het priesterambt te plaatsen.

,,Iedere vraag naar de aard van onze relatie zou een stap te ver zijn geweest", merkt Jan fijntjes op. Toch zijn hij en Threes altijd op zulke vragen voorbereid geweest. ,,Ons standpunt was: als de bisschop indiscrete vragen zou stellen over de intimiteit van onze relatie, zouden wij onmiddellijk indringende tegenvragen stellen rond de seksualiteit van de bisschop zelf. Zo eenvoudig was dat voor ons."

Nadat zij besloten hadden samen het leven en het priesterschap te delen, stelden Jan en Threes de toenmalige bisschop van Den Bosch op de hoogte. Rinie Bekkers gaf hen zijn zegen letterlijk. ,,Bij het afscheid zei hij: 'Kniel hier maar eens neer, want jullie zullen door een storm heen moeten'. Daarna legde hij ons zijn grote brede handen op en zegende ons", herinneren Jan en Threes zich als de dag van gisteren. Deze bevestiging was van doorslaggevende aard. Het gaf de moed van een zending. ,,Deze grote zinnelijke mens wist wat er in mensenharten omging; en wat hij zelf niet verwezenlijken kon, liet hij anderen doen", zegt Jan waarderend. In Bekkers' opvolger, Jan Bluyssen vonden zij eveneens iemand die hen van harte ondersteunde. Threes is nog steeds dankbaar dat Jan priester mocht blijven.

GOUDEN KRUISJES
In 1963 beloofden Jan en Threes elkaar eeuwige trouw in de huiskapel van kasteel Stapelen. Alleen God was hun getuige. Er werden geen ringen uitgewisseld maar gouden kruisjes. Ze dragen ze nog steeds aan een kettinkje om de hals. De storm die monseigneur Bekkers voorspelde hebben Jan en Threes nooit zo ervaren. ,,We zijn er vrij gemakkelijk doorheen gekomen en hebben voortdurend gedaan wat we wilden", klinkt het lachend.

Wt Jan en Threes dan zoal samen hebben gedaan en bereikt? Vooruit, een overzicht in vogelvlucht. De eerste ontmoeting vond plaats tijdens een jongerencursus in Helmond. Threes kwam daar terecht nadat ze vanuit het vormingswerk in haar woonplaats Eindhoven gevraagd werd directrice te worden van de Helmondse levensschool voor meisjes.

Jan volgde het klein- en grootseminarie in respectievelijk Sint-Michielsgestel en Haaren. In 1956 werd hij priester gewijd, maar toonde zich ook toen al controversieel met bestaande opvattingen in de kerk. Als gewestelijk aalmoezenier voor de Katholieke Arbeiders Jeugd (KAJ) stond Jan in het begin van de jaren zestig bekend als de 'nozempriester' vanwege zijn vergaande solidariteit met de straatjeugd van Helmond.

Na hun eerste ontmoeting bouwden Threes en Jan in enkele jaren tijd de levensschool uit tot een groot vormingsinstituut met ongeveer vierhonderd leerlingen. Na in 1965 in Eindhoven een religieuze beweging van werkende jongeren te zijn gestart, kwam het paar uiteindelijk terecht aan de lopende band bij Philips. Als priester-arbeider bevochten ze de humanisering van het werk; als sleutel voor de blijvende gezondheid van mens en economie.

ONDERSTROOM
Eind jaren zeventig nam het tweetal het initiatief voor een solidariteitsbeweging voor gehuwde en ongehuwde priesters en pastoraal werkenden en hun vrouwen. In hun woonplaats Eindhoven werd een kerkgebouw gehuurd dat Jan onder meer financierde door de verkoop van grond die hij van zijn vader had gerfd aan de Roond in Boxtel. De kerkdiensten waren chte vieringen, waarin de bezoekers dansten en zongen en waar het bezoeken van een mis weer tot een feest werd gemaakt. Toen de kerk in 1987 in handen kwam van een projectontwikkelaar en uiteindelijk tegen de vlakte ging, viel de 'bewegingskerk' uit elkaar.

De laatste jaren schrijven Jan en Threes veel. Ze werkten mee aan diverse bundels en brachten ook zelf drie boeken uit: het kerstboek 'Driekoninginnen' (1996), 'Drie Herders' (1997) en 'Jij ruikt naar God' (1998). Onder de titel 'De Onderstroom' leverde het tweetal een bijdrage aan de dit jaar verschenen bundel 'Spandoek getuigenissen van gehuwde priesters'.

Momenteel werken Jan en Threes mee aan de dagelijkse meditaties van het mediapastoraat op internet. Hun doel is al die jaren niet gewijzigd. Wil de kerk mensen blijven aanspreken, dan moet ze luisteren naar diezelfde mensen. Dat binnen de katholieke kerk veranderingen moeten plaatsvinden is voor de twee evident. Threes en Jan willen daaraan een bijdrage leveren door de kerk te wijzen op het veranderde denken van 'gewone mensen'. Zij noemen dat de onderstroom. ,,Die onderstroom draagt en stuurt uiteindelijk de veranderingsprocessen", klinkt het uit volle overtuiging.




19 december 2002

Terug