HOUTEN PUTMIK AFKOMSTIG VAN LANDGOED VELDER
Bolle waterput nog steeds in gebruik
OP DE FOTO: De monumentale waterput bij de boerderij van De Kleuskes in Liempde valt op door de bolle vorm. Deze is ontstaan door water dat in de winter over de rand van de put liep en bevroor. (Foto: Gerard Schalkx).
DOOR MARIËLLE WIJFFELAARS
In aanloop naar Open Monumentendag in september belicht Brabants Centrum enkele opvallende en minder opvallende kleine monumenten. Vandaag deel 4: de waterput bij de boerderij van De Kleuskes aan de Oude Dijk in Liempde. De put wordt nog steeds gebruikt door de huidige bewoner Gerard de Leest. Bijzonder is dat de waterput door de jaren heen een bolle vorm heeft gekregen.
De boerderij is 110 jaar oud en was eigendom van de familie Van der Velden, in de volksmond de Kleuskes genaamd. Piet van der Velden en Bertha Schoenmakers overleden toen hun twee zonen en drie dochters nog jong waren. Het vijftal verhuisde naar hun tante Dora nadat aan haar woning een stal en schuur waren aangebouwd. Na haar dood in 1919 bleven de Kleuskes aan de Oude Dijk wonen. In 1982 overleden de twee laatste leden van het gezin. In hun testament hadden de Kleuskes bepaald dat een deel van hun bezittingen voor de Liempdse gemeenschap bedoeld was. Er werd een stichting in het leven geroepen die zorgde dat de boerderij bleef zoals het in 1982 was.
De boerderij wordt sinds 1982 bewoond door Gerard de Leest. Hij zorgt ervoor dat de inrichting van het woonhuis intact blijft en verzorgt de grote tuin die achter de boerderij ligt. Ook de monumentale waterput maakt deel uit van de tuin en is, net als het woonhuis, 110 jaar oud. Hoewel de put ooit recht gebouwd is, is deze in de loop van de jaren bol gaan staan. ,,Als in de winter het water over de rand liep, vroor dit vast. Dit drukte tegen de put aan waardoor deze bol kwam te staan”, legt De Leest uit. ,,Omdat rond de bovenste rand een stuk autoband zat werd alleen het middelste deel bol. Dat geeft de put een origineel uiterlijk.”
GEEN VONDSTEN
Toen De Leest 27 jaar geleden in de boerderij kwam wonen was de waterput één van de eerste dingen die door hem werden aangepakt. ,,De put zag er slecht uit, hij stond echt op instorten”, blikt de Liempdenaar terug. ,,Ook lag er een betonnen deksel op. Samen met Piet Grillis heb ik de put opnieuw gemetseld en een houten deksel erop gemaakt. We hebben de waterput net zo gemaakt als voorheen, dus compleet met de rondingen.”De putboom of putmik is ook weer in ere hersteld. Hiermee kan op een eenvoudige manier het water uit de put omhoog worden gehaald. De boom werd door De Leest zelf gemaakt van hout, afkomstig van landgoed Velder. ,,Zo blijft het een echte Liempdse put. Ik wilde dat de putboom er authentiek uit zou zien dus heb ik verschillende voorbeelden bestudeerd.” Het water uit de put wordt door De Leest nog steeds gebruikt om de planten te verzorgen. Hoewel het water er helder uit ziet, is het volgens de Liempdenaar niet zeker of het ook gedronken kan worden. ,,Ik durf het niet aan om het te drinken, je weet nooit wat voor rare chemicaliën erin zitten.”
Hoewel vaak verhalen worden verteld over vondsten in waterputten, heeft De Leest nog nooit iets aangetroffen. Daar is een logische verklaring voor. ,,In dit huis hebben nooit kinderen gewoond en meestal zorgden zij ervoor dat er spullen in de put vielen zoals bestek of kopjes. Ze durfden dat niet tegen de ouders te zeggen zodat deze voorwerpen erin bleven liggen. Als volwassenen iets in de put laten vallen, halen ze dat eruit. Ik heb ernaar gezocht en helemaal niks gevonden, zelfs niet onder de dikke laag modder op de bodem.”
FRUITBOMEN
Achter de boerderij ligt een 30 meter diepe tuin met bloemen, bomen en zelfs een stuk bos. Het gedeelte waar De Leest verschillende groenten en kruiden verbouwd is indrukwekkend. ,,In het najaar ga ik alle fruitbomen uit de tuin halen”, zegt De Leest. ,,Sommige zijn dood en er komt nog maar weinig fruit af. Ik ga ze vervangen door een aantal hoogstammen.” In het stukje bos in de tuin zijn verschillende insectenhotels geplaatst en voederplaatsen voor vogels. ,,Ik geef hier regelmatig excursies en kinderen zijn altijd erg enthousiast over de tuin.”De Leest zegt zelf op een heel mooi stukje Liempde te wonen. ,,Ik begin elke dag met een rondje door de tuin. Het woonhuis is ook prima, het heeft de sfeer van vroeger maar wel met de geneugten van deze tijd.” De huidige bewoner heeft met de stichting afgesproken het huis in de originele staat te behouden en dat is de afgelopen 27 jaar gelukt. In de boerderij zijn de oude stoelen en tafels te vinden evenals de schilderijen, foto’s, bedstee en zelfs de kleding. ,,Het is goed om nog een stukje tastbaar ’vroeger’ te hebben”, vindt De Leest. ,,Veel boerderijen werden vroeger gemoderniseerd, gelukkig is dat hier nooit gebeurd.”
De Sluitsteen – de tweejaarlijkse prijs voor een fraai monument of reeks daarvan in Boxtel – gaat dit jaar naar een klein monument. De plaatselijke monumentencommissie reikt de prijs uit op zaterdag 12 september tijdens Open Monumentendag. In de aanloop naar dit moment belicht Brabants Centrum een aantal onderwerpen die onder de noemer kleine monumenten vallen. De redactie heeft ze op eigen initiatief gekozen; behandeling in deze rubriek staat los van de beoordeling door de jury van de Boxtelse monumentenprijs.
OP DE FOTO: Beeld van de tuin die hoort bij de boerderij van De Kleuskes. Op de achtergrond de houten putmik die door bewoner Gerard de Leest nog steeds wordt gebruikt om water uit de put te halen. (Foto: Gerard Schalkx).
13 augustus