GEVELSTEEN BOXTELSE WATERTOREN IS ZOEK
Speurtocht naar herinnering aan ’sigaar’ in Boxtelse skyline
OP DE FOTO: De Boxtelse watertoren kort voordat hij in juli 1981 werd neergehaald. (Foto: Gerrie van der Struijk).
DOOR HENK VAN WEERT
De Boxtelse monumentencommissie besteedt tijdens Open Monumentendag in september uitgebreid aandacht aan kleine bezienswaardigheden. In een artikelenserie belicht Brabants Centrum de komende weken een reeks opvallende en minder opvallende kleine monumenten. Vandaag deel 2: de gevelsteen van de watertoren die tot medio 1981 aan de Ons Doelstraat stond. De gevelsteen zou bewaard zijn gebleven, maar waar is vooralsnog een raadsel.
De Boxtelse watertoren werd in 1928 gebouwd en gelijktijdig werd een identiek exemplaar opgetrokken in buurgemeente Oisterwijk. De ruim 38 meter hoge kolos, die vanwege zijn typische vorm veelal aangeduid werd als ‘sigaar’, herbergde in zijn koepel een waterbassin met een inhoud van 250 kubieke meter. De toren zorgde ervoor dat het Boxtel van voor de oorlog van leidingwater kon worden voorzien door het gemeentelijke gas- en waterbedrijf. Tot dan toe was stromend water alleen weggelegd voor de upper ten. Toen twee jaar geleden een begin werd gemaakt met de restauratie van de uit 1927 daterende villa Nimrod aan de Clarissenstraat werd een zinken waterbassin aangetroffen op de zolderverdieping. Zo zorgden de bewoners van dit monumentale pand destijds zelf nog voor hun leidingwater.
Modernisering van het waterleidingnet in de jaren zestig zorgde ervoor dat de watertoren, een heuse ‘skyliner’ van Boxtel, zijn functie verloor. ,,De Hoogheemflats werden in die tijd betrokken en waren een stuk hoger dan de watertoren, zodat onvoldoende druk op het leidingnet kon worden gezet”, weet Toon van der Struijk. Hij was destijds werkzaam bij het gemeentelijk gas- en waterbedrijf en betrok met zijn gezin, kort na de buitengebruikstelling van de ’sigaar’, de houten woning (nummer 26) ernaast.
WOONTOREN
Daar woont de bijna 80-jarige Boxtelaar nog steeds en hij bewaart er plakboeken en mappen vol met krantenartikelen die in de loop van de jaren over de watertoren verschenen. En dat zijn er nogal wat. Want met name nadat de watertoren haar oorspronkelijke functie had verloren, kwam het bouwwerk regelmatig ter sprake in de plaatselijke politiek. Sloop van de toren bleek geen sinecure omdat die midden in een woonwijk was gesitueerd. En daarom bood burgemeester Martien van Helvoort al aan dat de sloper het perceel waarop de toren stond gratis in eigendom zou krijgen. Niemand meldde zich echter…Een kleine tien jaar later, in 1977, kwam de watertoren - samen met zijn Oisterwijkse tweelingbroer – zelfs landelijk in het nieuws toen de plaatselijke architect Bert Leermakers een plan presenteerde om er woningen in te bouwen. Koperslager en loodgieter wijlen Jan Voermans, die woonde en werkte aan de Breukelsestraat en de watertoren als het ware in zijn achtertuin had staan, meldde zich volgens Van der Struijk al meteen als kandidaat-bewoner voor de bovenste verdieping. Maar het plan om er een woontoren van te maken strandde op financiële haalbaarheid.
SPELEN IN BASSIN
Ruim tien jaar stond de watertoren leeg en in die jaren was het een geliefde maar verboden speelplek voor de jeugd in de buurt. ,,Jan Troeijen kreeg opdracht van Gemeentewerken om de deuropening dicht te metselen omdat het gemeentebestuur bang was dat er anders ongelukken zouden gebeuren”, weet Van der Struijk.
OP DE FOTO: Tijdens de sloopwerkzaamheden kon niet worden voorkomen dat brokstukken de naastgelegen woning van de familie Van der Struijk beschadigden. (Archieffoto Brabants Centrum).
Zijn zoon Gerrie, inmiddels 45, herinnert zich nog goed hoe hij als tiener samen met zijn vriendjes toch binnenkwam. Grinnikend: ,,Jan was nog niet weg of wij krabden de verse metselvoegen er al uit. Later, toen het gat opnieuw én beter was dichtgemaakt kropen we aan de achterkant door de openingen waar voorheen gekleurd glas zat. We hadden een touwladder op de betonnen richel liggen die we uitrolden en dan konden we toch binnen. Via de metalen trappen klommen we naar het waterreservoir. Dat was inderdaad best wel link. Diverse treden waren erg roestig en je moest oppassen dat je er niet doorzakte. Boven in het bassin voetbalden we. Niet omdat dat dat daar nou zo’n geweldige plek voor was, maar het gaf wel een kick. En gálmen dat het deed…”
VALLEND PUIN
De Boxtelse watertoren werd in juli 1981 gesloopt en dat verliep niet zonder problemen. De betonnen kolos gaf zich – zoals al werd verwacht – niet zomaar gewonnen. Uit voorzorg was de naastgelegen woning van de familie Van der Struijk en ook het achterliggende transformatorhuis van de toenmalige PNEM afgeschermd met een speciale schutting. Daags voor de start van de bouwvakvakantie viel een van de brokstukken op die schutting, maar die viel om en zorgde ervoor dat het woonhuis aan de Ons Doelstraat flink beschadigd raakte. De muren stonden daarna zowaar 25 centimeter uit het lood.,,We schrokken enorm, maar waren gelukkig niet binnen in huis. We stonden achter op de plaats te kijken”, vertelt Van der Struijk senior. Boos werd de buurman van de watertoren niet. ,,Ik ben zelf altijd werkman geweest en weet dat er altijd iets fout kan gaan. Het was gewoon domme pech.” De verzekering van het sloopbedrijf betaalde de schade en het Boxtelse bouwbedrijf Van de Laar zorgde dat de woning vrijwel geheel opnieuw werd opgebouwd.
Bij de sloop van de watertoren zou de gevelsteen bewaard zijn gebleven. Het vermoeden dat de steen in het monumentale Hofje aan de Markt zou liggen, kon deze week niet worden bevestigd. Jan Swinkels van het daar gevestigde Historisch Museum Piet Dorenbosch is gaan kijken en trof wel enkele gevelstenen aan, maar die dateren uit de negentiende eeuw. Waar de gevelsteen van de watertoren is gebleven is vooralsnog een raadsel. Mensen die het weten, kunnen zich melden bij de redactie van deze krant via telefoonnummer (0411) 67 25 13 of e-mail: bc@brabantscentrum.nl.
De Sluitsteen – de tweejaarlijkse prijs voor een fraai monument of reeks daarvan in Boxtel – gaat dit jaar naar een klein monument. De plaatselijke monumentencommissie reikt de prijs uit op zaterdag 12 september tijdens Open Monumentendag. In de aanloop naar dit moment belicht Brabants Centrum een aantal onderwerpen die onder de noemer kleine monumenten vallen. De redactie heeft ze op eigen initiatief gekozen; behandeling in deze rubriek staat los van de beoordeling door de jury van de Boxtelse monumentenprijs.
OP DE FOTO: Deze gevelsteen uit de watertoren zou bewaard zijn gebleven. Het is echter onduidelijk waar de inscriptie is gebleven. (Foto: Gerrie van der Struijk).
30 juli