STABAT MATER-CONCERTEN OIRSCHOT
'De troost die Maria zoekt, raakt je'
OP DE FOTO: Jan Willem de Vriend dirigeert twee Stabat Maters van tijdgenoten van Giovanni Pergolesi (1710-1736). (Foto: © Marco Borggreve).
DOOR HENK VAN WEERT
Oud-Boxtelaar Jan Willem de Vriend is er trots op dat hij met zijn orkest Combattimento Consort Amsterdam volgende week in de Oirschotse Sint-Petruskerk de concertserie van de Stichting Stabat Mater mag verzorgen. ,,Nergens in de wereld worden jaarlijks Stabat Maters uitgevoerd. Het is een kostbaar initiatief dat gekoesterd moet worden. Het voelt goed weer in Brabant op te treden, het heeft altijd iets warms…"
In 1973 kwam De Vriend met zijn ouders vanuit Leiden naar Boxtel. Zijn vader had een nieuwe werkkring gevonden in Eindhoven. Op de Angelaschool had hij moeite om zich aan te passen aan zijn nieuwe omgeving. Leren was niet zijn sterkste kant en al snel ontpopte De Vriend zich als een 'etterbakkie' zoals hij het zelf ooit omschreef in een eerder interview met deze krant.
Maar het lukte leerkracht Cor Teunis om De Vriend ervan te doordringen dat hij toch echt iets moest doen op school om ooit iets te kunnen bereiken. In rap tempo werd een onderwijsachterstand weggewerkt. ,,Tja, terugkijkend moet ik stellen dat ik enorm veel aan Teunis te danken heb."
Tijdens zijn studie aan het Sweelinck Conservatorium in Amsterdam – die later werd vervolgd aan het Koninklijke Conservatorium te Den Haag - formeerde De Vriend het orkest Combattimento Consort Amsterdam. ,,Tijdens onze studie stoorden we ons aan het beperkte aanbod van muziek en componisten. We hoorden eigenlik alleen grote namen zoals. En dus gingen we op zoek naar minder bekende talenten."
JUWEELTJES
In bewaard gebleven briefwisselingen van grote componisten kwamen de conservatoriumstudenten namen tegen waar ze nog nooit van hadden gehoord. Zoals wij vandaag de dag onder meer Mozart, Bach en Beethoven bewonderen, hadden zij op hun beurt ontzag en respect voor componisten die in de vergetelheid zijn geraakt.De Vriend: ,,We deden in archieven navraag naar die toondichters en dat leidde ertoe dat prachtige onbekende muziekstukken boven water kwamen. Daarin hebben we met Combattimento Consort Amsterdam ons gespecialiseerd, en dan met name muziek uit de periode tussen 1600 en 1800. Er zitten juweeltjes bij, prachtig!"
Gespecialiseerd in oude muziek is het niet opmerkelijk dat De Vriend met zijn orkest is gevraagd voor de Stabat Mater-concerten in Oirschot. ,,Ik was er eerder al eens als gastdirigent van Het Brabants Orkest. Het is een eer in de Oirschotse kerk te mogen spelen. De akoestiek en de entourage lenen zich uitstekend voor dit soort optredens.
TREURDICHT
Een Stabat Mater is geïnspireerd op het verdriet van een moeder, die troost zoekt nadat haar zoon is overleden. ,,De tekst van het gedicht is in de dertiende eeuw geschreven op het bijbelse verhaal van Maria die treurt om de gekruisigde Jezus. Stabat mater dolorosa (Latijn voor: 'De moeder stond door smart bevangen') zijn de beginwoorden.De meningen lopen uiteen wie de auteur is, waarschijnlijk is het kardinaal Bonaventura (1221-1274) en een van zijn studenten, John Pecham. ,,Heel veel componisten hebben muziek op deze tekst geschreven; ik geloof dat er wel vijfhonderd versies van bekend zijn. Het is een thema van alle tijden", weet in Amsterdam woonachtige musicus.
Een van de meest bekende Stabat Maters is dat van Giovanni Pergolesi, die op 26-jarige leeftijd, in 1736, het werk voltooide op zijn sterfbed. ,,Onbegrijpelijk dat een jong iemand zo'n intense muziek kon schrijven. Hij moet buitengewoon geïnspireerd zijn en heeft een hele rijpe compositie op papier gezet. Daaruit moet hij ook zelf troost hebben geput", meent De Vriend.
De beide composities die het Combattimento Consort Amsterdam in Oirschot vertolkt zijn van tijdgenoten. Vandaar ook de titel van de concerten: 'Rondom Pergolesi: twee Stabat Maters uit het 18e-eeuwse Italië'.
RECONSTRUCTIE
Eén van de relatief onbekende juweeltjes is volgens De Vriend het Stabat Mater van Giovanni Brunetti. ,,Het is een compositie die nog niet was uitgegeven en dus hebben we dat zelf gedaan. Het is muziek die de tekst van het Stabat Mater een bijzondere intimiteit geeft. De troost die Maria zoekt, raakt je écht. De luisteraar zal het zelf ervaren in Oirschot."Het muziekstuk van Brunetti is niet het enige dat door De Vriend en zijn orkest wordt uitgevoerd. Ook het Stabat Mater van Domenico Scarlatti komt op de lessenaar van de musici. ,,De enige bekende uitgave is niet al te best. En dus hebben we vanuit het bestaande materiaal een reconstructie gemaakt. Daarbij hebben we geprobeerd het notenbeeld dat werkelijk van de componist zelf is te onderscheiden van de toevoegingen van de uitgever."
Tijdens de uitvoering wordt het Combattimento Consort Amsterdam bijgestaan door het koor Capella Isalana. Solisten zijn internationaal befaamde sopraan Elisabeth Scholl en alt Mirjam Schreur.
JUISTE AMBIANCE
Boxtelaar Theodoor van Leeuwen is sinds negen jaar directeur van de Stichting Stabat Mater en is blij met de komst van het Combattimento Consort Amsterdam. Niet in de laatste plaats omdat hij enkele jaren de overbuurman was van de ouders van Jan Willem de Vriend. Maar de naam en faam van het muziekgezelschap is zeker zo belangrijk. Van Leeuwen is ervan overtuigd dat de editie van dit jaar een hoogtepunt wordt in het elfjarig bestaan van de stichting.,,We proberen elk jaar andere Stabat Maters te laten horen en ook steeds andere orkesten en solisten te contracteren. De Oirschotse Sint-Petrus leent zich daar bij uitstek voor. De akoestiek is prima en ook ruimtelijk kunnen we er uit de voeten. Alle faciliteiten zijn aanwezig en we kunnen duizend luisteraars ontvangen. Bovendien biedt het centrum van Oirschot de juiste ambiance om na afloop even na te genieten in een van de horecabedrijven aan de Markt."
De ambitie van de Stichting Stabat Mater is om in één adem genoemd te worden met Bachs bekende Mattheus Passie die jaarlijks op Goede Vrijdag wordt uitgevoerd in de Grote Kerk van Naarden. ,,We zijn er trots op dat de provincie Noord-Brabant de Stabat Mater-concerten heeft aangemerkt als beeldbepalend cultureel evenement. Blij zijn we ook. Want ondanks de economische recessie blijven de sponsors ons trouw", meldt Van Leeuwen.
KAARTVERKOOP
De Stabat Mater-concerten worden uitgevoerd op vrijdag 27 maart (20.30 uur), zaterdag 28 maart (20.30 uur) en zondag 29 maart (14.30 uur). Alleen voor de uitvoering op vrijdagavond zijn nog toegangskaarten te koop voor de prijs van 30 euro.Wie kiest voor een luisterplaats in de zijbeuken betaalt 15 euro en kan nog op alle dagen terecht. Grote plasmaschermen en vier camera's zorgen ervoor dat ook op deze plaatsen de verrichtingen van de musici en zangers goed te volgen zijn.
De kaartverkoop verloopt via het VVV-kantoor in Oirschot, telefoon (0499) 55 05 99.
OP DE FOTO: Zijn voorliefde voor oude muziek kan Jan Willem de Vriend helemaal kwijt als dirigent en violist van het door hem in 1982 opgerichte Combattimento Consort Amsterdam. Het orkest treedt wereldwijd op en is gespecialiseerd in muziek tussen 1600 en 1800. (Foto: © Marco Borggreve).
19 maart