PRONKSTUK JAN HODZELMANS JAAR TENTOONGESTELD
Liempds planetarium naar Utrecht
OP DE FOTO: Opname van het planetarium van Liempdenaar Jan Hodzelmans dat vanaf woensdag 21 januari een jaar lang te bewonderen is op een tentoonstelling in Museum Sterrenwacht Sonnenborgh in Utrecht. (Foto: Albert Stolwijk).
DOOR STEFAN LATIJNHOUWERS
Jan Hodzelmans (74) uit Liempde was sinds 1958 leraar bouwkunde op de ambachtsschool Pius X in Boxtel en de LTS Mgr. Bannenberg, de voorlopers van het huidige Vmbo-College Boxtel. Toen hij op een leeftijd kwam dat hij gesetteld was en meer vrije tijd kreeg, ging hij op zoek naar een hobby. Modelbouw was niet wat hij zocht, maar het bouwen van klokken beviel hem uitstekend. Zijn passie voor tijd zorgde er uiteindelijk zelfs voor dat hij een planetarium bouwde. Een interview...
Vanaf volgende week woensdag 21 januari is het planetarium van Hodzelmans in het kader van het Internationale Jaar van de Astronomie een jaar lang te bewonderen op een tentoonstelling in Museum Sterrenwacht Sonnenborgh in Utrecht. Maandag 19 januari komt Jaap Vreeling van de Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA) naar Liempde om het werk, dat nu nog gewoon in de huiskamer staat van Hodzelmans' woning aan de Beneluxlaan, op te halen.
,,Vreeling is onlangs hier geweest om het planetarium te bekijken, nadat hij via via gehoord had dat ik deze nabootsing van het zonnestelsel vervaardigd had. Hij was erg onder de indruk en vond mijn werk schitterend, waarop hij mij vroeg of het planetarium een jaar deel mocht uitmaken van de expositie in Utrecht. Ik vond dat meteen prima", vertelt Hodzelmans.
,,Maar dat neemt niet weg dat ik komende maandag wel meega naar Utrecht om het planetarium op te bouwen en woensdag 21 januari aanwezig ben in de Domstad voor de opening van het Jaar van de Astronomie en de tentoonstelling. Mijn werk krijgt een plaatsje in de bibliotheek van het museum en sterrenwacht Sonnenborgh. Het is heel makkelijk uit elkaar te halen en weer op te bouwen."
KLOKKEN
Hodzelmans werkte in totaal, weliswaar met tussenpozen, twintig jaar aan het planetarium. ,,Ik ben begonnen met het maken van verschillende soorten klokken, waarvan onder meer een staartklok die nu in de huiskamer hangt, een notarisklok en skeletklokken het resultaat zijn. In mijn werkkamer staan verschillende uurwerken die ik gemaakt heb of waar ik nog mee bezig ben", vertelt Hodzelmans.,,Ik kreeg steeds meer interesse in het begrip tijd en daarmee ook voor planetariums. Ik bezocht het oudste nog werkende planetarium ter wereld in Franeker dat de Friese wolkammer Eise Eisinga tussen 1774 en 1781 gebouwd heeft en raakte daardoor geïnspireerd om ook een dergelijk bouwwerk te maken. Ik ging veel lezen over de materie en ben daarna aan de slag gegaan."
Het resultaat van twintig jaar arbeid is ook voor deskundigen als Jaap Vreeling indrukwekkend. Hodzelmans: ,,Ik heb het planetarium helemaal zelf ontworpen en gebouwd, op de schilderingen van de zogeheten dierenriem met daarop de sterrenbeelden na. Die zijn vervaardigd door mijn voormalige buurman Frans Groot Bruinderink. Het geheel, dat onder meer is opgebouwd uit materialen als messing en ijzer, bestaat uit het planetarium en een astronomisch uurwerk met daarop een gewone klok die alles aandrijft."
PLANETEN
De Liempdenaar geeft aan dat zijn planetarium de actuele stand van de planeten laat zien, die bewegen in dezelfde tijd rond de zon als de echte planeten: Mercurius doet 88 dagen over een omloop, Venus 224 dagen, de aarde één jaar, Mars 1,88 jaar, Jupiter bijna 12 jaar en Saturnus meer dan 29 jaar. ,,Eise Eisinga was in zijn beroemde planetarium de maantjes nog vergeten", lacht Hodzelmans.,,Je ziet in mijn creatie in het midden de zon, met als dichtstbijzijnde planeet Mercurius, gevolgd door Venus en de aarde met één maan en Mars met 2 manen, Jupiter met 16 en Saturnus met 23 manen. De ring van het astronomisch uurwerk is niet verdeeld in 12, maar in 24 uren. Dit uurwerk geeft onder meer met wijzers de tijd aan, verwijst naar het sterrenbeeld van de maand op de dierenriem, terwijl ook de aard van de schemering en de stand van de maan wordt weergegeven. Ook de wereldbol is te zien in het uurwerk."
Hodzelmans is zelf nuchter over het pronkstuk van zijn verzameling klokken. ,,Ik vind het geen probleem dat ik mijn planetarium vanaf maandag een jaar moet afstaan voor de expositie in Utrecht, want ik hecht niet zo aan mijn creaties. Nee, ook niet in dit geval. Als iets af is, ben ik er klaar mee. En na dat jaar keert het toch gewoon weer terug", stelt Hodzelmans. ,,Ik vind 'levenswerk' een groot woord. Ik ben vooral blij dat mijn planetarium nu goed loopt en dat de kinderziektes zijn verholpen. Of ik trots ben op dit werk? Ja, dat toch wel. Het feit dat kenners als Jaap Vreeling het planetarium zo indrukwekkend vinden, doet me zeker goed."
Het planetarium van Liempdenaar Jan Hodzelmans is vanaf volgende week te zien in de locatie Sonnenborgh – museum & sterrenwacht op het adres Zonnenburg 2 in Utrecht. De opening van de tentoonstelling vindt plaats op woensdag 21 januari. Meer informatie is te vinden op de website www.sonnenborgh.nl.
OP DE FOTO: Jan Hodzelmans geeft uitleg over het planetarium dat hij in twintig jaar tijd helemaal zelf ontwierp en bouwde. Met zijn linkerhand geeft hij aan waar de planeet Saturnus, die meer dan 29 jaar doet over een omloop rond de zon, zich bevindt. (Foto: Albert Stolwijk).
15 januari