HEEMKUNDE GEEFT UITLEG BIJ VROEGERE REDOUTES
Fortje: spannende plek voor hutten en vrijers
OP DE FOTO: De Bossche schutterij gaf zaterdag 13 september voor de poort van kasteel Stapelen letterlijk en figuurlijk het startschot voor Open Monumentendag in Boxtel. De wethouders Ger Wouters, Ger van den Oetelaar en Anton van Aert kijken toe. (Foto: Albert Stolwijk).
DOOR HENK VAN WEERT
Je moest heel wat fantasie hebben om bij de lijnen die her en der op de Boxtelse keien waren gekalkt een beeld te vormen bij de oude veldversterkingen die in de negentiende eeuw werden opgeworpen naar aanleiding de Belgische Opstand. Maar wie eenmaal een kijkje had genomen in de tuin van de familie Hazenberg aan de Esschebaan kon zich beter inleven. Daar is de oude redoute nog nagenoeg intact.
In de volksmond wordt veelal gesproken over 'het fortje'. Deze aarden wal, opgeworpen in 1839 als verdedigingswerk tegen de mogelijk oprukkende Belgen die zich hadden afgescheiden van Nederland, is sinds enkele tientallen jaren niet meer toegankelijk. Vroeger speelde er de Boxtelse jeugd, maar nadat op de agrarische gronden enkele villa's werden gebouwd, was de overigens nooit gebruikte veldversterking niet meer te bezoeken.
In het kader van Open Monumentendag zette de familie Hazenberg gastvrij de poort van haar tuinen open. En dus maakten verschillende mensen zaterdag 13 september, nadat de regen werd verdrongen door een voorzichtig zonnetje, van de gelegenheid gebruik om nog eens een bezoek te aan het fortje. Eén van hen was de 74-jarige Henk van Osch. Woonachtig aan de Breukelsestraat speelde hij ruim zestig jaar geleden als jochie regelmatig in het Boxtelse buitengebied.
,,In park Molenwijk, maar ook verderop, bij het fortje. Destijds was het terrein binnen de aarden wal nog onbegroeid. Net na de bevrijding mocht ik met Canadezen die hier gelegerd waren met een geweer op een boomstronk schieten. De militairen hadden hier in de buurt een opslagplaats", herinnert de Boxtelaar.
De stronken waarop hij destijds mocht schieten, kan Van Osch niet meer traceren: ,,Wel zie ik dat het terrein binnen de aarden wal helemaal begroeid is met struiken en bomen. Dat was destijds niet het geval." In de korte tijd dat de redoute in gebruik was (drie maanden na de aanleg in 1839 werd de vrede getekend) moet van enige begroeiing helemaal geen sprake zijn geweest. De militairen hadden een vrij schootsveld nodig.
OP DE FOTO: De zogeheten heksenberg in wandelpark Molenwijk is ook een restant van een veldversterking die in 1839 is opgetrokken voor een dreigende invasie van de afgescheiden Belgen. De Halve Compagnie Artillerie van de Dienstdoende Schutterij van 's-Hertogenbosch 1813-1907 brengt de militaire geschiedenis levendig in beeld en loste zaterdag 13 september diverse losse flodders af. (Foto: Ruud van Nooijen).
VRIJERSPLEK
Wout Hazenberg is trots op de redoute, die met uitzondering van de bomen die er groeien, nog helemaal intact is. Hij kocht de landerijen aan de Esschebaan jaren terug en ging er wonen in een kapitale villa. Later bouwde hij naast zijn woning twee landhuizen voor zijn dochters.,,Deze grond heeft voor mij een speciale betekenis. Mijn ouders woonden aan de Ridder van Cuijkstraat waar ik samen met mijn overleden broer Frans achter het huis met de drukkerij ben begonnen. Mijn grootvader van moeders kant, Wout van Weert, woonde een eindje verder in de straat en die pachtte deze landerijen vroeger van Frans de Leijer. Als kind hielp ik onder meer mee om de rogge op te binden. En in het fortje speelden we en bouwden we hutten. En later was het een ideale plek voor een ontmoeting met een liefje. Als jongeren tegenwoordig met een vriendje of vriendinnetje thuiskomen gaat het linea recta door naar boven, maar in onze tijd was daar geen sprake van. Het fortje was een favoriete vrijlocatie", grinnikt Hazenberg.
Dat verhaal wordt bevestigd door een echtpaar dat op zoek gaat naar een hartje met initialen dat ze bijna vijftig jaar geleden in een boom hadden gekerfd. En zowaar: het 'beeldmerk' van de twee jonggeliefden van weleer is er nog! Hazenbergs dochter Maja, bij wie de redoute recht achter het huis ligt, is belangstellend naar de betekenis ervan.
,,Eigenlijk heb ik nooit precies geweten wat het inhield, maar nu ik de betekenis hoor moet ik zeggen dat het wel interessant is. Ik moet bekennen dat ik zelden hier achter in de tuin kom. De begroeide wal is voor mij vooral een mooi uitzicht. En het is aan mijn ouders te danken dat het er hier zo fraai bijligt. Ze hebben door de jaren heen heel veel energie gestoken in het onderhoud van het groen."
Karel en Corry Langenhoff zijn te voet naar de redoute aan de Esschebaan gewandeld. ,,Deze is veel gaver bewaard gebleven dan die in wandelpark Molenwijk. Onze kleinkinderen spelen daar graag. Heel bijzonder dat we hier nu ook eens een kijkje kunnen nemen." Kijkend naar de wolken die langzaam plaatsmaken voor de zon, zegt Corry voor de zekerheid toch maar de paraplu te hebben meegenomen. ,,Want we willen alle plekken van de route bezoeken."
LIJNENSPEL
Die route bestaat uit twaalf plekken. Bij het VVV-kantoor konden belangstellenden een plattegrondje kopen met daarop de te bezoeken locaties én een korte beschrijving van de vroegere redoutes. Op de tien plekken waar de veldversterkingen in het verleden zijn geslecht, hebben leden van de plaatselijke Heemkundekring met lijnen op het wegdek een beeld proberen te schetsen. Met gele en blauwe lijnen is aangegeven waar de aarden wallen en de grachten lagen.Dat was onder meer op de T-splitsing van de Breukelsestraat en de Stationsstraat. Onder de veranda van het leegstaande café De Kom geven heemkundevoorzitter Dik Bol en Jan van Dijk aan de hand van informatiepanelen uitleg. Simone en Jaap wonen sinds twintig jaar aan de Jan van Brabantstraat en zagen daar dezelfde lijnen als bij De Kom.
De kaart van Bol en Van Dijk geeft het tweetal niet veel duidelijkheid van de situatie bij hun woning, maar in zaal De Comsche Hoeve heeft Frans Tillie wel bruikbare informatie. Op een laptop legt hij over de hedendaagse plattegrond een digitale versie van een militaire stafkaart uit 1839. En dan zie je dat op het kruispunt van de Jan van Brabantstraat met de Doornakkerlaan een redoute was gesitueerd tussen twee vennen in.
,,Ons huis staat dus midden op de plek waar vroeger een waterpartij was. Die is waarschijnlijk gedempt met klapzand, want aan een kant van ons perceel groeit bijna niets. Ja, onkruid…", vertelt Simone. ,,Nee, en bovendien is de ondergrond heel slap", vult Jaap aan. Het paar vindt de uitleg van Tillie heel verhelderend en is van plan nog meer redouteplaatsen te bezoeken. Simone lacht: ,,Gek eigenlijk hè. Je kunt je toch niet voorstellen dat we ooit bang zijn geweest voor de Belgen."
OP DE FOTO: De redoute in de tuin van de familie Hazenberg aan de Esschebaan is het best bewaard gebleven. Hoewel begroeid met bomen is de aarden wal met de gracht ervoor nog goed herkenbaar. (Foto: Albert Stolwijk).
18 september