LIEMPDSE STICHTING OPTIMISTISCH OVER BOUWPLAN
Plannen voor wederopbouw watermolen van Antsel (1371)
OP DE FOTO: Zicht op de brug over de Groote Waterloop in de Meulekensweg te Liempde. Nabij de brug wil de Stichting Liempdse Watermolens de Antselse watermolen herbouwen. (Foto: Marc Cleutjens).
DOOR MARC CLEUTJENS
Waar bijna twee decennia vaak vruchteloos werd onderhandeld over de wederopbouw van de Kasterense watermolen, lijken de plannen voor de reconstructie van de Watermolen van Antsel in Liempde bijzonder kansrijk. De leden van de Stichting Liempdse Watermolens presenteerden deze week de plannen voor de wederopbouw van de watermolen aan de Meulekensweg. ,,Waar in Kasteren alles tegenzat, zit nu alles mee", zegt scheidend stichtingsvoorzitter Ad Schoenmakers.
De Watermolen van Antsel was in de late Middeleeuwen - net als andere watermolens in de verre omtrek – deels in bezit van de heren van Boxtel. Het andere deel was een leengoed van de hertog van Brabant. Dezelfde eigendomsverhoudingen golden onder anderen voor de watermolen die ooit nabij de huidige brug in Kasteren heeft gestaan en waarvan nog een schuurtje resteert. Maar waar plannen voor de wederopbouw van de watermolen telkens strandden, lijkt nu de weg vrij voor de reconstructie van een andere Liempdse watermolen.
De watermolen van Antsel, die ook wel werd aangeduid als Alsel of Autsel, was een runmolen. Run is gemalen eikenschors dat werd gebruikt in leerlooierijen. Omdat het bouwen van een runmolen vandaag de dag risico's met zich meebrengt – het vrijkomend stof is schadelijk voor de gezondheid en er is veel brandgevaar – heeft de Stichting Liempdse Watermolens gekozen voor de bouw van een speltmolen.
De molen is geprojecteerd op landerijen van agrariër Wim Jennissen nabij uitkijktoren 't Meulke aan de Meulekensweg. Jennissen verbouwt op zijn akkers onder meer het oergraan spelt, waarmee brood wordt gebakken. Ook dient het graan als grondstof voor het inmiddels zeer populaire speltbier.
OP DE FOTO: Een watermolen hoort bij het cultureel erfgoed van Het Groene Woud. Een goed voorbeeld is de Spoordonkse watermolen, die vorig jaar Pasen werd heropend en bestaat uit een bezoekerscentrum, museum, vergaderzalen en koffiehuis. (Foto: Marc Cleutjens).
ARCHEOLOGIE
De keuze voor deze locatie is niet toevallig. Volgens Schoenmakers, die de voorzittershamer om gezondheidsredenen heeft overgedragen aan dorpsgenoot Sef Philips, stond de Watermolen van Antsel ooit in het Dommeldal tussen de Meulekensweg en de rivier. ,,Op de plek waar de molen ooit heeft gestaan wordt binnenkort archeologisch onderzoek verricht. We willen de plek inrichten als een archeologisch monument."Schuin tegenover uitkijktoren 't Meulke wil de stichting aan de Groote Waterloop een watermolen herbouwen die eruitziet zoals de runmolen die hier in de 14e eeuw zou hebben gestaan. De watermolen maakt onderdeel uit van een gebouwtje van pakweg drie bij vijf meter, dat geschikt is voor educatieve doeleinden. De ontwerpschets werd gemaakt door Adriaan van Abeelen van milieuvereniging Het Groene Hart, die een groot kenner is van historische watermolens.
Het schoepenrad van de watermolen wordt aangedreven door het water in de Groote Waterloop. ,,Maar de stroming is waarschijnlijk niet voldoende om de molen in beweging te houden", zegt bestuurslid René Keulen. Om die reden wordt momenteel onderzocht of bovenloops een retentievijver kan worden aangelegd. Door water op te stuwen ontstaat een grotere stroomsnelheid waardoor de watermolen eenvoudiger aangedreven kan worden. ,,Waterstuwing levert voordelen op voor natuurgebied De Scheeken, dat een natte natuurparel moet worden", vult Philips aan.
Ook wordt onderzoek verricht naar de mogelijkheden om de watermolen op andere manieren van extra watertoevoer te voorzien. De bestuursleden van de stichting vermoeden dat de vroegere watermolen extra water kreeg vanuit landgoed Den Hulst in Sint-Oedenrode. ,,We overwegen om waterlopen die er vroeger ook beslist gelegen hebben te herstellen", stelt Keulen.
OP DE FOTO: Vanaf het terras dat uitkijkt over de Beerze kan de watermolen van Spoordonk goed bekeken worden. (Foto: Marc Cleutjens).
BREDE STEUN
Waar de Stichting Kasterense Watermolen ongeveer twintig jaar tevergeefs trachtte de vroegere molen op Kasteren te herbouwen, lijkt de nieuwe Stichting Liempdse Watermolens meer succes te boeken. De oude stichting is opgegaan in de nieuwe en heeft zich ten doel gesteld meerdere watermolens in het buitengebied van Liempde te reconstrueren. De watermolens maken deel uit van de cultuurhistorie van het gebied en waren de eerste voorzichtige uitingen van industrialisatie in de Meierij.Opvallend is dat tegenover de vele tegenslagen van de Stichting Kasterense Watermolen de successen staan van de Stichting Liempdse Watermolens. ,,De tegenvallers die we in het eerste project hadden zijn nu juist meevallers", zegt scheidend voorzitter Schoenmakers. Hij is trots op de brede steun van de plannen. In het bestemmingsplan Buitengebied van de gemeente Boxtel is ruimte voor de bouw van een watermolen. De provincie en de provinciale planologische commissie zijn enthousiast, Waterschap De Dommel stelde al zo'n 100.000 euro beschikbaar als startkapitaal.
,,Maar het belangrijkste is dat het terrein waar we de molen willen herbouwen in bezit is van de gemeente Boxtel en Brabants landschap", benadrukt Schoenmakers. Beide partijen werken enthousiast mee aan de uitwerking van de plannen. Het waterschap zal een projectleider aanstellen, de gemeente draagt zorg voor de ambtelijke ondersteuning. Ook de exploitatie van de watermolen lijkt een succes te worden. Er bestaan plannen om werkvoorzieningschap WSD er nauw bij te betrekken. Ook ziet de stichting mogelijkheden om de creatieve ondernemers van De Stiel – actief op het terrein en in de stallen van agrariër Jennissen – bij de watermolen te betrekken.
LICHTPUNTJES
Wethouder Ger van den Oetelaar is verheugd over de plannen van de Stichting Liempdse Watermolens en stelt dat het gemeentebestuur van Boxtel de plannen graag ondersteunt. In zijn ogen is de stichting erin geslaagd tot een optimale uitwerking van gemeentelijk beleid te komen en wordt cultuurhistorisch erfgoed in oude luister hersteld. Volgens de wethouder bestaat er binnen het gemeentehuis grote waardering voor de rol die de vrijwilligers van de stichting hebben gespeeld.,,De stichting heeft door de jaren heen heel veel tegenslagen gehad en dan is het knap om telkens weer lichtpuntjes te zien en door te gaan. Als gemeente kun je het niet alleen, je hebt ook mensen nodig die je binnen een stichting om een boodschap kunt sturen. De leden van deze stichting, in het bijzonder Ad Schoenmakers, hebben een bijzondere rol gespeeld."
Wanneer de plannen voor de wederopbouw van de Watermolen van Antsel concreet worden is nog niet duidelijk. Schoenmakers denkt dat de bouw in 2009 van start moet kunnen gaan. En heel voorzichtig wordt al verder gekeken. De naam van de stichting impliceert immers dat meer dan één watermolen nieuw leven wordt ingeblazen. ,,Maar eerst deze watermolen bouwen", zegt de nieuwe voorzitter van de Stichting Liempdse Watermolens, Sef Philips. De molen zou gebouwd moeten worden met hout dat afkomstig is van Kasteren of landgoed Velder. De bakstenen zouden in deze regio gebakken moeten worden.
Mensen die de plannen van de Stichting Liempdse Watermolens willen ondersteunen, kunnen contact opnemen met Mario Janssens, telefoon (0411) 63 26 85 of René Keulen, (0411) 63 16 91.
OP DE FOTO: De watermolen van Steensel sluit qua omvang en karakter aan bij de plannen van de Stichting Liempdse Watermolens. (Foto: Mario Janssens).
21 augustus 2008