EVERT VAN GELDER LEVERT ILLUSTRATIES DUITSE UITGAVE
Tegelbijbel vol 'Boxtelse' prenten
OP DE FOTO: Evert van Gelder bij het tegeltableau van het Laatste Oordeel. Het is een van de afbeeldingen uit zijn collectie die de Duitstalige Fliesenbibel illustreren. (Foto: Gerard Schalkx).
DOOR HENK VAN WEERT
Als protestantse jongen, getrouwd met een katholieke meisje, stond van Evert van Gelder kort na zijn huwelijk in 1965 meteen voor een dilemma. Wel of geen kruisbeeld aan de muur in hun woning. Bij de katholieken was dat een goed gebruik, bij protestanten niet. Zijn kersverse bruid Tine vond via een goede kennis de oplossing en schonk haar man een klein oud-Hollands tegeltje met de gekruisigde Jezus. Het begin van een opmerkelijke verzamelwoede, die onder meer leidde tot een Duitstalige 'tegelbijbel'.
Met name in de zeventiende, achttiende en negentiende eeuw waren de kleine witte tegeltjes van 13 bij 13 centimeter in zwang. Versierd met uiteenlopende geglazuurde voorstellingen in Delfts blauw of (vanaf circa 1700) in mangaan, een soort paars. Rijke boeren betegelden er hun schouw of open haard mee, maar ook in woningen van andere welgestelden trof je ze aan. Op de Zaansche Schans bijvoorbeeld.
,,En later, dankzij de Nederlandse exportschepen, over heel de wereld. Van Sint-Petersburg tot Brazilië en Indonesië. De koopvaarders waren dol op de tegeltjes, ze vormden prima ballast als ze hun lege schepen naar verre oorden stuurden. Weet je dat de hoogstaande tegelcultuur in Portugal zijn oorsprong vindt in de Hollandse tegeltjes?", glundert Van Gelder (73).
Door het eerste tegeltje dat de sinds begin jaren zeventig in Boxtel woonachtige tegelverzamelaar kreeg van zijn vrouw, is hij helemaal verslingerd geraakt aan deze speciale woningdecoraties. Sinds 1585, toen de tegeltjes populair werden, zijn miljoenen zo niet miljarden tegeltjes gebakken.
Maar Van Gelder heeft alleen oog voor de aardewerk 'witjes' die zijn versierd met Bijbelse taferelen. ,,Voor zover bekend zijn er circa zeshonderd verschillende afbeeldingen van bijbelverhalen. Iets meer dan de helft heeft betrekking op het Oude Testament, een kleine driehonderd illustreren verhalen uit het Nieuwe Testament", weet Van Gelder, die kan bogen op een complete verzameling.
'STRIPVERHAAL'
Grote groepen mensen konden in vroeger eeuwen lezen noch schrijven. De haardtegeltjes vormden daardoor als het ware een stripverhaal aan de hand waarvan de Bijbelteksten konden worden doorverteld. Het eerste Bijbelboek, Genesis, is heel populair. Alleen daarvan zijn al tachtig voorstellingen bekend. Ook van het kerst- en paasverhaal zijn veel afbeeldingen in omloop.Zijn werk voor de Boxtelse producent van diergeneesmiddelen Aesculaap bracht Van Gelder door het hele land om dierenartsen te bezoeken. Onderweg maakte hij regelmatig van de gelegenheid gebruik om oude boerderijen te bezoeken in zijn speurtocht naar tegeltjes. Zo was hij in de gelegenheid steeds weer 'nieuwe' afbeeldingen aan zijn verzameling te voegen. Het leidde ertoe dat Van Gelder bekend is komen te staan als iemand met een enorme tegelkennis als het gaat om Bijbelse voorstellingen.
Vandaag de dag schaft Van Gelder nog zelden nieuwe tegeltjes aan: ,,Af en toe komt op een veiling nog iets écht bijzonders onder de hamer. Zoals laatst twee gesigneerde exemplaren op een veiling in Leiden. Daarvoor werd door de uiteindelijke koper 11.000 euro op tafel gelegd. Maar er zijn ook al tegeltjes te koop vanaf 50 euro hoor."
FLIESENBIBEL
Met de regelmaat van de klok verzorgt de Boxtelaar lezingen en richt hij tentoonstellingen in door het hele land. Maar ook over de grenzen is de verzameling van Van Gelder niet onopgemerkt gebleven. Hij werd benaderd om illustraties aan te leveren voor de uitgave van een nieuwe Duitse Bijbel.Het vuistdikke boek der boeken van de evangelisch-lutherse kerk in Duitsland is vorige maand op de markt gekomen. Het bevat een groot aantal foto's van tegels uit de Boxtelse verzameling. En álle tegeltableaus die de Duitstalige Fliesenbibel verluchtigen heeft Van Gelder in zijn bezit. ,,Fliesen is de Duitse term voor de oud-Hollandse tegeltjes", verduidelijkt de Boxtelse verzamelaar.
,,Samen met Jan Pluis, die in 1994 een catalogus met Bijbelse tegels heeft uitgegeven, heb ik mee mogen werken aan de totstandkoming van de nieuwe Bijbel voor de Duitse protestanten. Een hele eer. Jan en ik hebben ons geheel toegelegd op de illustraties. Alle zeshonderd bekende afbeeldingen van Bijbelse taferelen zijn opgenomen. In Nederland kennen we eigenlijk geen traditie van geïllustreerde bijbels, maar in Duitsland daarentegen wel."
Zeventien theologen hebben zich vijf jaar lang over de teksten van de zogeheten 'Goed Nieuws'-bijbel gebogen onder aanvoering van predikant Kurt Perrey. Gelet op het grensoverschrijdende karakter is het project voor een Europese subsidie in aanmerking gekomen. Daardoor is de 1.500 pagina's dikke Fliesenbibel te koop voor slechts 34,95 euro.
24 juli 2008