’SPOORZOEKERS’ OMARMEN HISTORIE BOXTELER BAHN
Belangstelling voor Duits Lijntje springlevend
OP DE FOTO: De treinen op het Duits Lijntje konden de Zuid-Willemsvaart passeren dankzij een ophaalbrug. (Foto: Marc Cleutjens).
DOOR MARC CLEUTJENS
Liempde als cruciale halte tussen Berlijn en Antwerpen. Liefdesverdriet als motief voor een aanslag op een trein in Schijndel. De moord op een homoseksuele stationschef in Veghel. Deelnemers aan de excursie 'Spoorzoekers’ van de Nederlandse Vereniging van Belangstellenden in het Spoor- en tramwegwezen (NVBS) werden zaterdag 28 juni overspoeld met bijzondere anekdotes uit de geschiedenis van het Duits Lijntje.
De toekomst van de vroegere Boxteler Bahn tussen Boxtel en Wesel kreeg slechts zijdelings aandacht tijdens de excursie, die ’s ochtends van start ging bij – heel toepasselijk - restaurant ’t Zijspoor aan het Stationsplein in Boxtel en ’s avonds eindigde met een boekpresentatie onder de oude spoorbrug in het Duitse Wesel. Bijna vijftig liefhebbers uit heel Nederland hadden zich ingeschreven voor de excursie; vanwege de massale belangstelling houdt de NVBS ook komende zaterdag een tocht van Boxtel naar Wesel.
Natuurlijk kwamen de verkenningen van de regio Veghel-Uden en de provincie Noord-Brabant aan bod en werd gesproken over de vier consortia die binnenkort hun plannen voor toekomstig personen- en goederenvervoer over het Duits Lijntje presenteren. Maar onder leiding van auteur Vincent Freriks van het nieuwe standaardwerk over de Boxteler Bahn doken de liefhebbers vooral in de geschiedenis van de spoorlijn, die eigenlijk alleen maar bloei kende in de periode 1873-1914 en daarna een zieltogend bestaan leidde.
OP DE FOTO: In Veghel is een spoorwegovergang van het Duits Lijntje nog grotendeels intact. Rechts Frans Tillie en Jos Mandos van de Heemkundekring Boxtel. (Foto: Marc Cleutjens).
Tijdens de excursie Spoorzoekers gaan de treinliefhebbers op zoek naar overblijfselen van wat eens een beroemde spoorlijn was. En op alle plekken waar de bus halt hield was vooral verwondering te horen. Hoe is het toch mogelijk dat deze zo verkommerde en in onbruik geraakte spoorlijn ooit dé verbindingsroute was tussen Londen en Berlijn en een onmisbare schakel was tussen de Europese vorstenhuizen. Nergens is nog iets terug te vinden van de grandeur van vroeger...
ANTWERPEN
Echt nieuws krijgen de deelnemers aan de excursie al als het Liempdse stationnetje op Kasteren wordt gepasseerd. Daar onthult Freriks dat Liempde ooit was voorbestemd om station Boxtel te overvleugelen. De Noord-Brabantsch-Duitsche Spoorweg-Maatschappij, die in 1873 de eerste trein over het Duits Lijntje liet rijden, wilde station Liempde met een rechtstreekse lijn verbinden met de haven van Antwerpen. ,,Het zou de halte Boxtel-Zuid worden, met halteplaatsen in Weelde, Merksplas en Antwerpen”, vertelt Freriks.Volgens de auteur van het nieuwe standaardwerk ‘De Noord-Brabantsch-Duitsche Spoorweg-Maatschappij, de Vlissinger Postroute’ toonde het bestuur van de Scheldestad belangstelling voor de plannen van de NBDS omdat de spoorlijn de stad zou kunnen verbinden met het Europese achterland. Maar Antwerpen had meer ijzers in het vuur en onderhandelde met de toenmalige Staats Spoorwegen, de voorloper van de NS, over de aanleg van de IJzeren Rijn.
OP DE FOTO: Het laatste stukje rails in Veghel... (Foto: Marc Cleutjens).
Freriks: ,,De SS werkte de NBDS op alle fronten tegen en stond niet toe dat plannen voor een spoorlijn tussen Boxtel via Baarle-Nassau en Antwerpen werden gerealiseerd.” De plannen aan het einde van de negentiende eeuw waren concreet; met een heuse fly-over zou het Duits Lijntje over de spoorbaan Boxtel-Eindhoven getild worden. Maar Antwerpen verkoos de IJzeren Rijn boven de Boxteler Bahn; Liempde had het nakijken.
MOORD
Tal van bijzondere anekdotes passeren onderweg naar Wesel de revue. Bij station Schijndel wordt verhaald over een jaloerse Schijndelaar die uit wraak voor een onbeantwoorde liefde besluit de trein over het Duits Lijntje te laten ontsporen. Het plan mislukt jammerlijk: de omgezaagde eikenboom die op de rails wordt gelegd wordt door de locomotief opzij geschoven. Onderzoek naar de voetsporen naast de spoorbaan leidt tot de arrestatie van de verdachte, die twaalf jaar gevangenisstraf krijgt.In Veghel wordt gewandeld naar het stalen bruggetje over de Zuid-Willemsvaart en de plek waar de spoorbaan ophoudt en een stootblok het einde van de rails markeert. Hier wordt ook verteld over de moord op de stationschef, die het aangelegd zou hebben met een medewerker. De chef werd met drie kogels gedood. ,,Hij kwam mij te na”, verklaarde de verdachte voor de rechtbank, zo achterhaalde auteur Freriks in de archieven van de rechtsbank.
OP DE FOTO: Onderdeel van de Peel-Raamstelling was een blokkade van het Duits Lijntje. De barrière met 'asperges' is in Mill nagebootst. (Foto: Marc Cleutjens).
De excursie voerde verder langs de Peel-Raamstelling in Mill, waar een deel van de spoorbaan is hersteld en stalen 'asperges’ laten zien hoe de Nederlandse krijgsmacht tevergeefs trachtte de Duitse bezetter tegen te houden. Enkele in de jaren dertig gebouwde kazematten zijn gerestaureerd en tonen hoe de Nederlandse soldaten in de meidagen van 1940 de Duitsers opwachtten. Het smalle kanaal, de verdedigingswerken en de blokkade van het Duits Lijntje mochten niet baten.
KRUISPUNT
In Oeffelt wordt het stationsgebouw bezocht. En bij Beugen wordt een speurtocht gehouden naar het vroegere 'Kruispunt Beugen’. Hier kruiste het Duits Lijntje de staatsspoorlijn tussen Nijmegen en Venlo en werden twee stations gebouwd: Beugen-Laag langs de lijn Boxtel-Wesel en Beugen-Hoog langs de lijn Nijmegen-Venlo. Op de plek groeien vooral brandnetels; het spoorviaduct is dichtgemaakt. Er staat nog wel een spoorwachtershuisje. En laat daar nou de latere bisschop Gijsen van Roermond geboren zijn...
OP DE FOTO: Auteur en reisleider Vincent Freriks geeft uitleg bij de Peel-Raamstelling in Mill. De stelling bestond uit kazematten en waterwerken; het Duits Lijntje kon de in de jaren dertig gebouwde stelling met een spoorbrug doorkruisen. (Foto: Marc Cleutjens).
Overal zijn nog sporen in het landschap te vinden. In Gennep herinnert spoormonument Lok 94 aan het Duits Lijntje. Over de grens, in het dorpje Hassum, staat nog een goederenloods waar de douane de ladingen van treinen inspecteerde. Met veel smaak is de loods hersteld en herinneren perronnetjes, oude sigarettenautomaten en opschriften aan een rijk spoorwegverleden. De stadjes Goch, Xanten en Wesel laten de historie terugkeren in een straatnaam: Boxtelstrasse.
In Wesel kan een blik geworpen worden op de bijna 2.000 meter lange spoorbrug over de Rijn, die door de Duitse troepen aan het einde van de Tweede Wereldoorlog werd verwoest om de oprukkende geallieerden tegen te houden. Onder de spoorbrug hebben zich aan de stadskant bedrijfjes gevestigd en wordt een kroegje geëxploiteerd: ’Zur Tante Ju’. Daar presenteert auteur Freriks zijn standaardwerk over het Duits Lijntje. Dat gebeurde in stijl: alle genodigden mochten na de presentatie een ritje maken in de historische Weseler Stadtexpress.
OP DE FOTO: Tot 1945 lag over de Rijn bij Wesel een imposante spoorbrug. De restanten zijn in de uiterwaarden goed zichtbaar. De brug werd kort voor de bevrijding door Duitse troepen opgeblazen om de opmars van de geallieerden in Duitsland te stuiten. (Foto: Marc Cleutjens).
3 juli 2008