ARCHEOLOGISCHE OPGRAVINGEN AAN HAARENSEWEG ESCH
Zoektocht naar 'knuppelbrug' in
sleuf van 130 meter
OP DE FOTO: Archeoloog Jan Roymans, die geassisteerd wordt door veldtechnicus Klaas Greving, aan het werk in de 130 meter lange sleuf op een perceel aan de Haarenseweg in Esch.
Medewerkers van het Regionaal Archeologisch Archiverings Project (RAAP) en de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB) zijn dinsdag 19 oktober van start gegaan met archeologische opgravingen op een perceel aan de Haarenseweg tussen Esch en Haaren. Op het terrein dat bekend staat onder de naam 'Esschervoort' en eigendom is van Brabants Landschap, werd een sleuf van bijna één meter diepte gegraven over een lengte van 130 meter.
Doel van de onderzoekers was onder meer om een zogeheten 'knuppelbrug' of 'veenbrug' te ontdekken; een houten constructie die mogelijk meer dan tweeduizend jaar geleden dienst deed als beekovergang. De knuppelbrug werd niet teruggevonden in de sleuf, wel stuitte men onder meer op de restanten van een kleine houten brug, waarschijnlijk daterend uit de late middeleeuwen, en eeuwenoude bomen.
Archeoloog Jan Roymans van het RAAP, die de leiding heeft van het onderzoek in Esch en geassisteerd wordt door veldtechnicus Klaas Greving van het ROB, begon dinsdag hoopvol aan de opgravingen op Esschervoort. ,,Wij proberen alle archeologische waarden in landelijke gebieden in kaart te brengen en uit te zoeken wat voor archeologische waarden er voorkomen in beekdalen. Op deze plek in Esch bevond zich vroeger het beekdal van de Oude Leije, in de tijd dat het hier een stuk natter was dan vandaag de dag. In 1961 heeft een professor op deze plek onderzoek gedaan met studenten, waarbij men op een diepte van ongeveer één meter op een houten constructie stuitte", aldus Roymans.
,,De constructie was een soort houten raamwerk en bestond uit dwarsliggende balken met daarop takken bos die lang geleden dienst deed als beekovergang. Men noemt deze constructie ook wel een knuppelbrug. Karren konden hier de beek oversteken zonder dat ze wegzakten in de zachte veengrond. Nee, we kunnen niet meer precies achterhalen waar de professor met zijn studenten destijds de houten constructie heeft aangetroffen. Het landschap is door de jaren heel erg veranderd en heringericht."
REGTE HEIDE
Roymans hoopte vooraf op een zelfde ontdekking als in de Regte Heide nabij Tilburg - ook in eigendom van Brabants Landschap - waar een belangrijke vondst gedaan is. ,,Daar werden twee houten constructies gevonden die dateren uit 650 vóór Christus. Vaak kom je de constructies tegen op plekken waar een vernauwing was van het beekdal. Op die plekken was sprake van een verkeersvriendelijk landschap, waar wegen bundelden en bij elkaar kwamen. Na het beekdal waaierden de wegen weer uit elkaar", aldus Roymans.,,Lange tijd heeft men gedacht dat er in beekdalen niets van archeologische waarde te vinden zou zijn, de aandacht was altijd veel meer gericht op hoog gelegen plaatsen in het landschap waar onder meer nederzettingen en grafvelden gesitueerd waren. Dit is echter onterecht, aangezien je behalve de knuppelbruggen in beekdalen ook zogeheten rituele deposities tegenkomt. Daaronder worden dagelijkse voorwerpen verstaan als een stenen bijl of een zwaard die in het moeras geofferd werden."
Het feit dat de gewenste knuppelbrug in Esch niet aangetroffen werd in de sleuf, betekende geen grote teleurstelling voor Roymans. ,,Ik ben ervan overtuigd dat die constructie zich ergens hier in de omgeving moet bevinden, misschien dat we de knuppelbrug bij een volgende campagne wel gaan tegengekomen. We komen zeker nog een keer terug", aldus Roymans.
,,Hoewel we nu nog geen belangrijke archeologische vondsten gedaan hebben, vind ik het toch een geslaagde en vruchtbare missie en zijn de opgravingen zeker niet voor niets geweest. De aangepunte eikenhouten palen, waarschijnlijk restanten van een kleine houten brug uit de late middeleeuwen, vormen een mooie vondst. Dat geldt ook voor de bomen, waarschijnlijk elzen die meer dan tweeduizend jaar oud zijn. Uit de kleine aanwijzingen die we hier aangetroffen hebben, kun je een reconstructie maken en concluderen dat de beekdalen een belangrijke agrarische functie hadden, onder meer als weiland en akker voor haver en boekweit."
BACCHUS
Het is de eerste keer sinds 1961 dat er in Esch archeologische opgravingen plaatsvinden. Het dorp stond tussen 1952 en 1961 in het middelpunt van de belangstelling vanwege de ontdekking en opgraving van zeven rijke graven uit de Romeinse tijd. De overledenen, waarschijnlijk rijke inheemse boeren die produceerden voor de bij de grote rivieren in Midden-Nederland gevestigde Romeinse garnizoenen, hadden na hun crematie onder meer prachtig glaswerk, sieraden, aardewerk en zelfs spullen om op de Romeinse manier te baden in het graf meegekregen.Veruit het beroemdste voorwerp dat in Esch opgegraven werd was het barnstenen Bacchusbeeldje (tien bij tien centimeter) dat in 1960 ontdekt werd. De eerste drie graven werden destijds ontdekt en opgegraven in de periode 1950-1952 en bevonden zich op de Kollenberg in Esch. De overige graven werden tussen 1959-1961 opgegraven op een terrein aan de Haarenseweg met de naam Hoogkeiteren.
OP DE FOTO: De restanten van een kleine houten brug, die waarschijnlijk dateert uit de late middeleeuwen, werden deze week aangetroffen bij de archeologische opgravingen in Esch.
21 oktober 2004