'Laatste woord over Boxtel is nog niet geschreven'

OP DE FOTO: Historicus Jean Coenen aan het werk in het gemeentearchief van Boxtel. (Archieffoto Brabants Centrum).

Vier jaar lang heeft historicus Jean Coenen uit Maasbracht zich in binnenlandse en buitenlandse archieven verdiept in de geschiedenis van Boxtel. Hij zat dagenlang in het gemeentearchief van Boxtel, maar studeerde ook in archieven in talloze Duitse steden. Bovendien haalde bij boeiende stukken boven water in Wenen en Rome. ,,Vooral het vele gekrakeel in Boxtel heeft me verwonderd."

Vierhonderd pagina's telt het boek 'Baanderheren, boeren & burgers' dat komend weekeinde tijdens het Herfstfestijn zal worden gepresenteerd. Auteur Coenen wordt met de koets ingehaald en wordt daarbij vergezeld door jonkvrouwen te paard. Hij is tevreden over de publicatie die dankzij de vele illustraties een mooi boek is geworden, dat poogt een integrale geschiedenis van Boxtel, Liempde en Gemonde weer te geven.

Coenen benadrukt dat met het verschijnen van het boek niet de complete geschiedenis van de drie dorpen is beschreven. Hij heeft zich moeten beperken tot vierhonderd pagina's. Vooral de omvang van het bronnenmateriaal dat dateert uit de 20ste eeuw is enorm. ,,Ik heb moeten inkrimpen om een goed overzicht te kunnen houden op de hoofdlijnen van de geschiedenis", zegt Coenen. ,,In de 18e en 19e eeuw waren er in Boxtel respectievelijk drie en acht scholen die je gemakkelijk kunt beschrijven. Dat wordt anders na de invoering van het basisonderwijs als er tientallen scholen zijn. In plaats van te kiezen voor een opsomming, heb ik gekozen voor het aangeven van ontwikkelingen en tendensen."

Coenen ziet zijn boek dan ook niet alleen als een integrale geschiedschrijving, maar als een uitnodiging voor historici en heemkundigen om verder op onderzoek uit te gaan. ,,Het laatste woord over Boxtel is zeker nog niet geschreven", stelt de auteur, die aangeeft dat de Heemkundekring Boxtel en het plaatselijke Historisch Platform de uitdaging moeten aannemen om bepaalde historische onderwerpen verder uit te werken. Coenen: ,,Dankzij een omvangrijk notenapparaat zijn niet alleen de feiten die ik presenteer te controleren, maar worden ook ingangen voor verder onderzoek aangegeven."

De historicus heeft tijdens zijn jarenlange bestudering van de lokale historie een goed beeld gekregen van Boxtel en zijn inwoners. Hij omschrijft Boxtel als een interessante gemeente waar in alle perioden wel iets te doen was. ,,Wat me heel erg heeft verwonderd is het gekrakeel in de politiek. In welke periode je ook kijkt, er zijn altijd ruzies en conflicten waarbij bijvoorbeeld wethouders of raadsleden opstappen. Je zou kunnen zeggen dat Boxtel op dit vlak een roerige plaats is."

MIDDELEEUWEN

Opmerkelijk is de vondst dat de heren van Boxtel ook de heren van Stapelen en Van Randerode waren. ,,Altijd is gedacht dat het verschillende geslachten waren, maar bij naspeuringen van de Duitse tak van het geslacht Van Randerode werd duidelijk dat de heren zich van verschillende namen bedienden." Tijdens zijn onderzoek stuitte Coenen in Duitsland op meer dan honderd documenten die de geschiedenis van de heren van Boxtel in de periode tot 1400 belichten.

Ten aanzien van Liempde ontdekte Coenen dat altijd ten onrechte is uitgegaan van een aloude link tussen de parochies van Liempde en Sint-Oedenrode. In het archief van het Mannengasthuis van Esch werd duidelijk dat de parochie van Liempde vanuit Boxtel is ontstaan. Het archief bezat onder meer tien documenten die ouder waren dan 1390.

Het kerkdorp Gemonde heeft volgens Coenen de oudste kerkelijke geschiedenis. Al in de achtste eeuw bezat Gemonde een parochie en de historicus meent dat de latere parochie van Boxtel is voortgekomen vanuit Gemonde. ,,Verder valt van oudsher op dat Gemonde altijd heeft gestreefd naar zelfstandigheid en onafhankelijkheid. In de vroege periode is zelfs korte tijd sprake geweest van zelfbestuur."

Tijdens zijn onderzoek passeerden meer oude documenten de revue. In een prinselijk archief in Duitsland stuitte Coenen bij toeval op originele 16e eeuwse stukken van Johan van Horne, heer van Boxtel. Het ging om handgeschreven brieven, die in het Frans waren opgesteld. Ook stuitte Coenen op wapenboeken; enkele wapens zijn opgenomen in de publicatie.

Een van de meest bijzondere facetten van zijn boek noemt de historicus de kadasterkaart van 1832. Die kaart is bewerkt en ingekleurd door Boxtelaar Gerard van Houtum. Het gaat om een kaart van Boxtel Binnen waarop de huisnamen van zeventig woningen zijn vermeld. In totaal beschikt Coenen over meer dan 750 oude Boxtelse huisnamen.

Het boek 'Baanderheren, boeren en burgers' wordt zaterdag 2 oktober officieel gepresenteerd. Het kan zaterdag tussen 16.00 en 17.00 uur afgehaald worden in het gemeentehuis. Dat kan ook op zondag 3 oktober tussen 12.00 en 17.00 uur. Daarna is het boek af te halen bij boekhandel Elckerlijc. Daar is het ook te koop voor mensen die het boek niet gereserveerd hebben. De verkoopprijs bedraagt 35 euro.

Print deze pagina

Terug