INITIATIEF GILDE: GEDENKPLAATS OP KERKHOF
Monument voor ongedoopte kinderen
in Liempde
OP DE FOTO: De plek op het kerkhof in Liempde waar volgend jaar het monument voor ongedoopte kinderen geplaatst zal worden.
Voor alle te vroeg overleden en ongedoopte Liempdse kinderen van vóór 1963, wil het gilde Sint-Antonius Abt een monument in het leven roepen. Op de plek op het kerkhof in Liempde waar nu een opslagplaats voor de beheerder staat, werden vroeger de overleden ongedoopte kinderen begraven. Dat hoekje is daarmee de uitgelezen plaats voor het toekomstige monument.
Tot 1963 volgde men in Liempde de kerkelijke wet dat ongedoopte kinderen niet in gewijde aarde begraven mochten worden en daarom werden zij in een apart hoekje ’weggestopt’. ,,Die kinderen zijn in anonimiteit begraven en dat is niet goed. De kerk heeft daar later ook afstand van genomen. Het wordt een monument voor al die kinderen”, stelt Arnold van den Broek, vice-voorzitter van de Liempdse parochie.
Het is Liempdenaar Jan van de Sande geweest die in het najaar van 2003 tijdens een stamboomonderzoek op het idee kwam. Hij zag namen van overleden en ongedoopte kinderen in de overlijdensaktes en werd nieuwsgierig. Vanuit het gilde Sint-Antonius Abt werd vervolgens het idee opgepikt om voor deze kinderen en hun ouders een monument op te richten. Met dat voorstel benaderde het gilde in oktober de Liempdse parochie.
,,Wij omarmden dat idee vrijwel meteen, maar hebben wel gezegd dat we het initiatief bij het gilde willen laten liggen”, vertelt Van den Broek. Zo zal het onderhoud van het monument ook voor rekening van Sint-Antonius Abt komen. ,,Het gilde is een broederschap. Dat betekent dat je iets voor anderen wilt doen. En dit idee pas daarbij”, legt Van de Sande uit.
NABESTAANDEN
In het kader van zijn onderzoek besloot Van de Sande met nabestaanden te gaan praten. Daarbij hoorde de Liempdenaar dat het gebruikelijk was dat de vader het ongedoopte kindje wegbracht naar de begraafplaats. Tegen één van die vaders zei de pastoor destijds dat het kindje ’s avonds naar het kerkhof moest worden gebracht en vooraan de straat aan de grafmaker moest worden overhandigd, zodat niemand het hoefde te zien.,,Toen ik nog op school zat, hoorde je wel eens iets over doodgeboren kinderen en je wist ook wel dat het hoekje op het kerkhof daarvoor bedoeld was. Maar je had het hart niet in je lijf om daar naar toe te gaan”, herinnert Van de Sande zich. Dat hoekje met ongewijde grond was min of meer verboden gebied en mensen begaven zich er niet zomaar. Uit de gesprekken die de Liempdenaar met vier gezinnen voerde, volgde alleen maar positieve reacties op zijn voorstel. ,,De mensen zijn blij dat er nu eindelijk iets gedaan wordt”, weet hij.
Omdat er geen volledige administratie is bijgehouden, is het onbekend om hoeveel kinderen het precies gaat. ,,Maar het zijn er minstens 224, want tot 1942 heb ik de overlijdensaktes kunnen inzien. Die zijn openbaar”, vertelt Van de Sande. Hoeveel ongedoopte kinderen daarna nog gestorven zijn, is onbekend en ook niet na te gaan. Daarom worden geen namen bij het monument vermeld. ,,Het moet een monument zijn voor alle ouders die het hebben meegemaakt en we willen het niet personificeren door de namen die we wel of niet hebben kunnen achterhalen”, stelt Van den Broek.
ONTHULLING
Het gilde benaderde de Boxtelse kunstenaarsvereniging Kunstlicht ’99 voor de uitvoering van het monument. Een aantal kunstenaars boog zich over het idee en maakte een ontwerp. ,,Wij hebben de ontwerpen aan het kerkbestuur, het gilde en aan de ouders die het destijds hebben meegemaakt laten zien en uiteindelijk is gekozen voor het ontwerp van Agnes Savelkouls”, licht Van de Sande toe. De Boxtelse keramiste wil niet verklappen hoe het monument er precies uit komt te zien, maar licht al wel een tipje van de sluier: ,,Het wordt een monument dat ouder en kind symboliseert waarbij het kind opstijgt, maar tegelijkertijd onlosmakelijk verbonden blijft.”Op Hemelvaartsdag in 2005 wordt het monument onthuld én ingezegend door de pastoor. Dat jaar valt bevrijdingsdag op diezelfde dag. ,,Voor de ouders die het hebben meegemaakt en nog leven is die dag misschien ook een soort van bevrijding”, hoopt Van de Sande.
KAARTENACTIE
Het gilde heeft de kosten voor het monument voor ongedoopte kinderen op 5.000 euro beraamd en wil dit bedrag voor een groot deel ophalen middels een kaartenactie. In december zullen gildenleden met de kaarten langs de Liempdse deuren gaan. Tegen die tijd zal ook een rekeningnummer worden geopend waarop mensen een bijdrage kunnen storten. Momenteel worden op meer plaatsen in Nederland monumenten opgericht ter nagedachtenis aan te vroeg overleden, ongedoopte kinderen. Ook het parochiebestuur van de Sint-Petruskerk in Boxtel is met een dergelijk project bezig.Reacties naar aanleiding van het te plaatsen monument voor ongedoopte kinderen in Liempde kunnen worden gericht aan Jan van de Sande, telefoonnummer (0411) 63 18 95.
23 september 2004