HISTORIE BOXTELSE BIERPRODUCTIE TE BOEK
Bierbrouwerijen vroeger flinke bedrijfstak
OP DE FOTO: Pierre van Amelsvoort toont het gemalen mout dat hij gebruikt voor het nieuwe bier dat hij samen met enkele thuisbrouwers zondag presenteert tijdens Biereloth. De Boxtelaar heeft onlangs de laatste hand gelegd aan een boekwerkje over de vele brouwerijen die Boxtel in het verleden kende.
Voor de tiende keer wordt de Boxtelse Rozemarijnstraat zondag 12 september omgetoverd in een bierstraatje. Onder de titel Biereloth presenteren kleinschalige brouwerijen uit binnen- en buitenland hun speciale bieren. Pierre van Amelsvoort presenteert een boekwerkje dat in het kort de geschiedenis van de vroegere bierbrouwerijen, eeuwenlang een aanzienlijke bedrijfstak in Boxtel, schetst.
,,Ik liep al langer met het idee rond om in de archieven te gaan zoeken naar de brouwerijen die nog tot in de 20ste eeuw in Boxtel hebben bestaan. Toen ik op een gegeven moment op internet wat naspeuringen deed, merkte ik dat van veel brouwerijen in dorpen en steden in de omgeving al wel iets op papier staat. Boxtel was echter nog een 'witte vlek'. Ik vond het tijd dat daar verandering in kwam", vertelt de Boxtelaar.
BIERKAMER
Van Amelsvoort is lid van De Bierkamer, een genootschap van 24 mensen die er behagen in schept regelmatig verschillende bieren te proeven. ,,We komen ongeveer om de twee maanden bij elkaar. Elk lid heeft bij toerbeurt de taak om een speciaal thema of een bepaalde biersoort nader toe te lichten. We willen meer te weten komen over de verschillende bieren die er bestaan en houden bovendien van een avondje gezelligheid. Dat hoort er nu eenmaal bij", grinnikt Van Amelsvoort.Dat De Bierkamer meer is dan een gezelligheidsvereniging bewijst niet alleen het gegeven dat men de organisatie van het jaarlijkse evemenent Biereloth ter hand neemt ('toch een dag hard werken voor ons'), maar wordt ook geïllustreerd door het initiatief van Van Amelsvoort om de Boxtelse brouwershistorie aan het papier toe te vertrouwen.
,,Ik heb de geschiedenis zeker niet uitputtend beschreven. Bovendien geeft het boekje niet alleen antwoorden, maar roept het ook vragen op. Ja, ik verwacht me in de toekomst nog wel verder in deze materie te verdiepen. Wellicht dat dat nog eens leidt tot een meer uitvoerige beschrijving", blikt Van Amelsvoort voorzichtig vooruit.
VEEL BROUWERIJEN
Sinds november vorig jaar heeft Van Amelsvoort vrijwel wekelijks een avondje uitgetrokken voor archief- en literatuuronderzoek. Dat heeft geleid tot een inventarisatie, die aantoont dat in de loop van de eeuwen in elk geval 36 brouwerijen bestonden. Ook wordt duidelijk dat in Boxtel gemiddeld meer brouwerijen waren dan in omliggende dorpen. ,,Het was een aanzienlijke bedrijfstak die haar omzet waarschijnlijk haalde uit de vele reizigers die Boxtel aandeden."Uit gegevens die Van Amelsvoort vond nadat het boekje was gedrukt, is op te maken dat er meer dan 36 brouwerijen in Boxtel moeten zijn geweest. ,,Alleen al in de zeventiende eeuw waren er vijftien brouwerijen. Veelal verbonden aan plaatselijke tapperijen", weet de Boxtelaar. In het boek is op een kaartje van Boxtel te zien dat de meeste brouwerijen zich bevonden in het centrum: in de Rechterstraat, Burgakker, Kruisstraat, Clarissenstraat, Oude Kerkstraat en op Duinendaal. Daarnaast zijn brouwerijen bekend in de buurtschap Hal, in Lennisheuvel, Breukelen en op kasteel Stapelen.
,,Een van de grootste brouwerijen was die aan de Halsche Barrière. Die was tot in het begin van de 20ste eeuw in bedrijf en werd gerund door Hubèrt van Leeuwen. De families Van der Eerden en De Leijer, die nu nog steeds in Boxtel woonachtig zijn, behoorden eveneens tot de grotere brouwerijen en hadden enkele personeelsleden in dienst. De overige brouwerijen werden gerund door herbergiers of boeren; zij hadden geen personeel in dienst.
Uit de gegevens die Van Amelsvoort heeft verzameld, blijkt dat de grootste brouwerij 4.350 liter bier in een keer kon maken; de kleinste brouwde altijd nog 550 liter per keer. ,,Heel andere aantallen dan nu in Boxtel geproduceerd worden", lacht de Boxtelaar, die samen met Christian van Roessel thuisbrouwerij De Pastorije runt. Van Amelsvoort vertelt dat hij en zijn maat een dag werken om dertig liter bier te brouwen. ,,En dan zijn we nog een avond bezig om flesjes schoon te maken en te vullen."
JUBILATOR
Voor de tiende editie van Biereloth, in 1995 voor het eerst gehouden door de uitbaters en (toenmalige) bedrijfsleider van café Becoloth, Willem en Wilma Voets en William van Dinther, is een lustrumbier gebrouwen. Voor het recept en de bereiding van deze Jubilator hebben Van Amelsvoort en Van Roessel assistentie gekregen van een derde Boxtelse amateurbrouwer, Gerard Hurkmans. Die runt een thuisbrouwerij ('De Kater') samen met Yolanda Delmée; dit tweetal experimenteert momenteel met de teelt van hop – een van de ingrediënten van bier – op Boxtelse bodem.Het boekje 'Bierbrouwerijen in Boxtel' is door Van Amelsvoort in eigen beheer uitgegeven. Het is voor 7,50 euro te koop tijdens Biereloth en daarna bij boekhandel Elckerlijc. Na een algemeen historisch overzicht van het ontstaan van bier en de bereidingswijzen ervan, wordt een inventarisatie gegeven van locaties waar in vroeger eeuwen brouwerijen stonden en door wie ze werden gerund. De oudste schriftelijke bron waarin gemeld wordt dat in Boxtel werd gebrouwen, dateert van 1363 als ene Maes Gheensoen biergruit koopt van Didderic van Meerhem, de heer van Boxtel.
Biereloth is zondag 12 september van 13.00 tot 19.00 uur gratis toegankelijk. Het publiek kan er diverse bieren proeven, maar ook zien hoe het bereidingsproces bij thuisbrouwers verloopt.
OP DE FOTO: Een van de panden waar in vroeger eeuwen bier werd gebrouwen was Het Anker. Dit rijksmonument op Duinendaal is omstreeks 1650 als brouwerij gebouwd en kwam in 1793 in handen van de plaatselijke brouwersfamilie De Leijer. Later werd het een destilleerderij, totdat het pand in 1849 in handen kwam van de Sint-Petrusparochie. Tijdens de restauratie in 1993 van onder meer deze keldergewelven kwamen veel oude glasscherven aan het licht. (Archieffoto Brabants Centrum).
9 september 2004