JAN VERHOEVEN 25 JAAR ORGANIST IN SINT-PETRUSKERK
'Smitsorgel is kolfje naar mijn hand'
OP DE FOTO: Voor Jan Verhoeven ging 25 jaar geleden een droomwens in vervulling toen hij tot vaste organist van het Smitsorgel in de Sint-Petruskerk werd benoemd.
Ergens in de monumentale Sint-Petruskerk staat een donkerbruine ribfluwelen luie stoel. Het meubelstuk moet uit de jaren zeventig van de vorige eeuw stammen, samen met de witte leeslamp met schaararm. Zelfs regelmatige kerkgangers zullen het plekje niet weten te vinden. Het is de locatie waar Jan Verhoeven zijn muzikale huiswerk maakt tijdens de missen die hij opluistert: op het 'balkon' van het majestueuze Smitsorgel. Verscholen achter de met houtsnijwerk rijk versierde reling vertelt de 67-jarige Ossenaar met plezier over zijn taak als organist die hij 25 jaar in Boxtel vervult.
,,Vrienden van ons hebben na hun pensionering een huisje in Spanje gekocht. Ze nodigen ons vaak genoeg uit om over te komen voor een maand. 'Geniet toch van het leven', zeggen ze dan. Nou, daar hoef ik niet voor naar het buitenland. Mijn taak als organist zorgt voor structuur in mijn leven en dat vind ik prettig. Genieten doe ik van de muziek. Als ik gezond blijf hoop ik nog járen dit orgel te mogen blijven spelen. Organisten gaan nu eenmaal door tot ze er bij neervallen", grinnikt Verhoeven.
In 1979 ging een langgekoesterde wens in vervulling. Als orgeldocent droomde hij er al jaren van om ooit nog eens de vaste bespeler te mogen worden van een Smitsorgel. In 1967 beroerde Verhoeven voor het eerst de met inmiddels vergeelde ivoor beklede toetsen van het Boxtelse kerkorgel; het was liefde op het eerste gezicht. Het was reden genoeg om de toenmalige deken Bertens, die Verhoeven nog kende uit de tijd dat deze als kapelaan werkzaam was in Oss, erop te wijzen dat áls de functie van organist ooit vacant kwam, hij graag naar Boxtel zou komen. Toen Jacques Driessen in 1979 overleed, herinnerde Bertens de Osse organist aan zijn uitspraak.
NIET VERPRUTST
De familie Smits uit Reek bouwde in de negentiende eeuw talloze kerkorgels die alle bekend staan om hun fraaie klank. Het Boxtelse muziekinstrument, gebouwd door Frans Smits in het jaar 1842 en samengesteld uit 1842 orgelpijpen, is volgens Verhoeven uniek omdat er nooit aan gesleuteld is. ,,Dit orgel is niet – zoals vele andere – verprutst tijdens reparaties en restauraties. Het klankbeeld – te vergelijken met de stem van een zanger – is nog hetzelfde als 160 jaar geleden. Alleen is deze 'zanger' schor en piept 'ie wat; er moet nodig een dokter naar kijken", vertelt Verhoeven. Nou, die dokter is besteld. In september worden de orgelpijpen gedemonteerd om in het atelier van de firma Verschueren in het Limburgse Heijthuijsen te worden gerestaureerd.Als Verhoeven tijdens eucharistievieringen even niks te doen heeft, neemt hij plaats in de comfortabele zetel op de plek waar vroeger het kerkkoor stond. ,,Ik kies voor muziek die bij dit orgel past én wat ik zelf mooi vind. Er is een bepaalde vrijheid in de wijze waarop ik de uitgekozen werken vertolk. Natuurlijk zijn de klanken voorgeschreven, maar toch druk ik zelf een stempel. Als organist ben je als het ware de dirigent van een compleet orkest. Het kerkorgel is dan ook het enige muziekinstrument dat alle octaven omvat." Het Boxtelse Smitsorgel heeft een bereik van C contra tot f 6-gestreept octaaf. Moderne orgels hebben ook nog een hoge fis en g; die tonen kan Verhoeven alleen aan door een trucje toe te passen. ,,Tja, dit orgel is nu eenmaal een kolfje naar mijn hand."
JUBILEUMCONCERT
Links en rechts van de speeltafel met drie klavieren toont de organist de knoppen waarmee hij de verschillende registers kan bedienen. Door deze uit te trekken of in te drukken worden 'instrumentgroepen' die het orgel herbergt in- of uitgeschakeld. De registers kan Verhoeven een octaaf hoger of lager laten klinken door de pedalen te gebruiken. Een grote windturbine zorgt dat er klanken ontstaan. ,,Kijk je naar de manier waarop de klanken worden voortgebracht, dan dien je een kerkorgel te rangschikken onder de blaasinstrumenten; door de wijze van bespelen hoort het echter bij de toetsinstrumenten.Zondag 27 juni viert Jan Verhoeven zijn zilveren jubileum als organist van de Sint-Petruskerk met een uitvoering in de reeks concerten van de Stichting Kerkconcerten Boxtel. Vanaf 16.00 uur klinken het bekende Toccata und Fuge in d-moll van Johann Sebastian Bach, Chants d'oiseaux van Olivier Messiaen en Grande pičce symphonique van César Franck. Het is het laatste concert in de orgelserie van dit jaar, omdat na de zomervakantie de restauratie begint. Eind 2005 hoopt Verhoeven weer achter in de kerk op het orgelbalkon te kunnen plaatsnemen. Toegangskaarten voor het concert kosten 8,50 euro en zijn voor aanvang in de kerk te koop. Na afloop kunnen belangstellenden de jubilerende organist feliciteren in de pastorietuin op Duinendaal.
OP DE FOTO: Organist Jan Verhoeven inspecteert een van de orgelpijpen van het Smitsorgel.
24 juni 2004