'Nog steeds profijt van opvoeding zusters Ursulinen'
OP DE FOTO: Mieke Groos-van der Zanden (staand) midden jaren vijftig als stagiaire met de kleuters van de toenmalige Sint-Angelaschool (nu Angelaschool). (Foto: Mieke Groos).
In mei 1958 vierde Boxtel een bijzonder feest. Op Hemelvaartsdag van dat jaar was het vijftig jaar geleden dat de zusters Ursulinen hun apostolaat van opvoeding en het onderwijzen van meisjes gestart waren. In die vijf decennia volgden duizenden Boxtelse meisjes lessen bij de zusters, waaronder Mieke Groos-van der Zanden (64), die later op de (Sint-)Angelaschool zo'n 35 jaar actief was als kleuterjuf, en Marianne Doyen-Schellekens (56). Hoewel het gezag van de zusters onomstreden was, kattenkwaad niet getolereerd werd en discipline in een hoog vaandel stond, kijken de oud-leerlingen terug op een fijne schooltijd. ,,Je wist precies waar je aan toe was. Dat gaf een gevoel van veiligheid en geborgenheid", aldus Doyen.
Dat de zusters Ursulinen zich in Boxtel vestigden, werd min of meer uit toeval geboren. In het voorjaar van 1907 brachten twee Ursulinen uit Uden enkele pensionaires, die op vakantie gingen, weg. In Boxtel moesten de zusters twee uren wachten op de trein voor de terugreis. In de tussentijd brachten zij een bezoek aan de Heilig Hartkerk. Kapelaan Donders zag de zusters en sprak hen aan. ,,Wat zijn jullie voor nonnen en waar komen jullie vandaan?", vroeg de kapelaan. ,,Ursulinen van Nazareth in Uden? En wat doen jullie? Onderwijs en opvoeding van meisjes... Precies wat wij nodig hebben." Hierna nodigde de kapelaan de zusters uit om met pastoor Eras te praten. ,,Jullie moesten hier maar een school beginnen, dan stel ik de grond wel beschikbaar", was het voorstel van de pastoor.
Zo kwam de zaak aan het rollen. In mei 1908 begonnen de zusters met de bewaarschool, die spoedig door meer dan tweehonderd kleuters bezocht werd. De lagere school startte in 1909 terwijl in 1911 de kweekschool het licht zag (1911 is ook het jaar dat de zusters Ursulinen zich in het Sint-Ursulaklooster vestigden – red.). De voorbereidende klas ging na enkele jaren over in ULO-MULO en in 1947 werd de Middelbare Meisjes School (MMS) opgericht. Het zijn slechts enkele feiten uit de lange geschiedenis van de Ursulinen in Boxtel, waarvan de laatste zusters in oktober 1985 het klooster aan de Baroniestraat verlieten.
OPERETTE
Het jubileumfeest in 1958 ter ere van het gouden jubileum werd op zondag 4 mei onder meer gevierd met een plechtige hoogmis, een receptie in het klooster en serenades van Boxtel's Harmonie en de Gildenbondsharmonie. Later in de maand, op vrijdag 23 mei, voerden leerlingen van de Sint-Angelaschool voor de jubilaressen 'De boze Heks' op, een operette in vier bedrijven. Marianne Doyen, die van 1952 tot 1961 onderwijs volgde bij de zusters Ursulinen, kan zich de festiviteiten nog goed herinneren.,,Ik weet nog dat het een heel mooi feest was. Het jubileumprogramma begon met een hoogmis, waarbij we Latijnse liederen moesten zingen waar je niets van begreep", aldus Doyen. ,,Ik heb ook meegedaan als hofdame aan de opvoering van De boze Heks in De Ark. Op de eerste rij zaten onder anderen de deken, de kapelaan en de zusters Ursulinen terwijl de rest van de zaal gevuld was met schoolkinderen. Nee, ouders waren niet bij de uitvoeringen aanwezig. In die tijd gebeurde dat gewoon niet. Er werd overigens veel aandacht besteed aan cultuur in die tijd, zelf nam ik elk jaar deel aan de toneeluitvoeringen. Je kunt rustig zeggen dat de zusters, maar ook iemand als deken Broekman, die De Ark heeft opgericht, cultuur in Boxtel gebracht hebben."
Mieke Groos-van der Zanden, die van 1943 tot 1952 bij de Ursulinen naar school ging, vult aan: ,,Ouderparticipatie zoals we die nu kennen in het basisonderwijs, bestond toen nog helemaal niet. Er waren bijvoorbeeld ook geen ouderavonden. Ook was er nog absoluut geen sprake van individuele begeleiding van leerlingen, want alles gebeurde strak klassikaal", aldus Groos, die goede herinneringen bewaart aan de Ursulinen.
,,De zusters stonden toen bij de mensen bekend als de dames Ursulinen. Er was ook een duidelijk verschil tussen de mères die actief waren in het onderwijs, en de soeurs, die in feite werknonnen waren. Zij kwamen de kachels aanmaken en hielden de boel schoon. De mères hadden een groot gezag, je haalde het echt niet in je hoofd om iets uit te halen. Nee, bang was ik niet voor de zusters al was er wel sprake van een afstand tussen de leerkrachten en de leerlingen. Gezag was voor ons echter ook heel normaal, dat paste in het tijdsbeeld en in de maatschappij van die tijd. Thuis waren we ook niet anders gewend en moesten we ook goed luisteren naar onze ouders."
GODSDIENST
Vanzelfsprekend hadden de Ursulinen veel aandacht voor godsdienst in hun lessen. ,,We begonnen en eindigden de schooldag altijd met een gebed. Nee, ik had helemaal geen hekel aan de catechismuslessen. Integendeel, ik kon echt genieten van bijbelse verhalen", aldus Doyen, die de aanpak van de zusters Ursulinen als prettig ervaren heeft.,,Alles was heel duidelijk en strak geregeld, maar wij wisten niet beter Als de schoolbel ging, moesten de leerlingen van de verschillende klassen allemaal keurig achter elkaar in de rij gaan staan op een vaste plek op de speelplaats. Een voor een gingen de groepen vervolgens de school binnen. Als je in de klas zat en de mère kwam binnen, ging je staan en groette je haar en als ze het lokaal verliet, deed je hetzelfde. De regels waren duidelijk. Toen mijn kinderen naar school gingen, dacht ik wel eens: wat is het toch een rommeltje en een chaos op die school, maar dat komt natuurlijk ook omdat het in onze tijd heel anders toeging."
Ondanks het feit dat de zusters de touwtjes stevig in handen hadden, bewaren beide oud-leerlingen van de Sint-Angelaschool geen slechte herinneringen aan de leerkrachten. Mère Josepha was zelfs een zeer geliefde leerkracht van zowel Groos als Doyen. ,,Dat was mijn favoriet. Ze was een hele lieve aardige vrouw; echt een schat van een mens", aldus Groos. ,,En mère Gertrude was een heel goed schoolhoofd."
Over het algemeen gedroegen de meisjes die op de Sint-Angelaschool zaten zich volgens Groos en Doyen voorbeeldig. ,,Als een van de leerlingen een keer iets had uitgehaald, dan was de sanctie dat er strafwerk gemaakt moest worden. Nee, van lijfstraffen was in mijn tijd geen sprake. In de tijd dat mijn moeder bij de Ursulinen op school zat, ging het er wat harder aan toe. Toen werden meisjes die stout geweest waren nog wel eens in het kolenhok gestopt. Dat gebeurde in onze tijd niet meer", aldus Doyen. ,,Ik vind dat de zusters Ursulinen goed werk hebben geleverd in Boxtel. Zelf heb ik heel veel aan de opvoeding en de lessen van de zusters gehad. Ik heb er nu nog steeds profijt van."
Wat er verder gebeurde in 1958:
10 juni 2004