'Oude kerktoren Liempde stond aan de overkant'
OP DE FOTO: In het wegdek van het Tooseplein is de plek gemarkeerd van de vroegere kerktoren. De locatie blijkt onjuist en bevindt zich aan de overkant van de straat.
In het wegdek van het Tooseplein in Liempde, deels in de stoep en deels in de rijbaan, is vlakbij café De Punder sinds een jaar of tien het grondplan te zien van een oude kerktoren. Het markeert de plek waar de toren zou hebben gestaan van de op 23 mei 1864 afgebrande schuurkerk. Onderzoek van Liempdenaar Jan van de Sande (lid van heemkundekring Kèk Liemt) heeft echter uitgewezen dat de toren niet hier, maar luttele meters verderop aan de overkant van de straat heeft gestaan.
In 1992 verkocht de parochie Sint-Jans Onthoofding een perceel grond van 60 vierkante meter aan de toenmalige gemeente Liempde. Op het perceel, kadastraal bekend onder nummer E1450, zou tot in de negentiende eeuw de Liempdse kerktoren hebben gestaan. De parochie verkocht de grond, inmiddels onderdeel vormend van de openbare weg, aan de gemeente voor een symbolisch bedrag van één gulden, op voorwaarde dat de omtrekken van de bewuste toren zichtbaar in het wegdek zouden worden afgetekend. Volgens afspraak werden nadien door de gemeente met kleine basaltkeien de contouren in het straatwerk geplaveid.
Eerder dit jaar werd Van de Sande duidelijk dat een verkeerd perceel is aangewezen als locatie van de vroegere kerktoren. ,,Niet kavel E1450, maar kavel E1552 is de plek waar de toren heeft gestaan. Het stukje grond van 16,5 vierkante meter ligt aan de overkant van de straat en maakt deel uit van de stoep voor huisnummer 54, een van de seniorenwoningen die daar zijn gebouwd. Mogelijk stond de toren zelfs óp de plek van dit huis", aldus de Liempdse amateur-geschiedvorser.
DORPSBRAND
Van de Sande doet als lid van het in 1986 heropgerichte gilde Sint-Antonius Abt onderzoek naar de voorlopers van de Liempdse broederschap. Wekelijks pluist hij op woensdagochtend in de kelder van het gemeentehuis te Boxtel in de archieven. Daar zocht hij ook naar aanwijzingen van de brand die in 1864 niet alleen de Liempdse schuurkerk in de as legde, maar ook het tegenovergelegen café (thans De Punder) van de toenmalige uitbater Adrianus Appeldoorn én dertien panden in de Vendelstraat verwoestte. De vuurhaard ontstond in de toenmalige bakkerij Van den Broek, de huidige kruidenierswinkel van de familie Putmans.Tijdens de brand gingen kostbare attributen van twee van de drie destijds actieve schuttersgilden in vlammen op. Het betrof onder meer vaandels en rouwkleden van Sint-Antonius Abt en van Sint-Barbara, die beide in het café hun gildenhuis hadden.
Bij het onderzoek naar de brand stuitte Van de Sande op aanwijzingen over de oude kerktoren op een oude kaart en in registers van het kadaster. Het perceelnummer stemde echter niet overeen met de plaats zoals die nu in het plaveisel is aangegeven. Daar heeft de eveneens door de bewuste brand verwoeste woning van de toenmalige koster Van Alphen gestaan.
'VERHAAL KLOPT'
Op een kadasterkaart uit 1960 is te zien hoe de twee kleine kavels als een soort enclave in het openbare gebied zijn gesitueerd. Dat in 1992 de plek van de vroegere kosterswoning is aangewezen als locatie van de kerktoren, vindt Van de Sande niet verwonderlijk. Op diverse andere kaarten staat immers kavel E1552 niet aangegeven.De oorspronkelijke plek van de schuurkerk en de bijbehorende toren is in de loop van de jaren toegevoegd aan de huidige pastorietuin. Later is een deel van die tuin benut voor de bouw van seniorenwoningen.
Van de Sande is de mening toegedaan dat de huidige contouren van de 'toren' moeten verdwijnen. Hij heeft inmiddels contact opgenomen met de afdeling Ruimtelijke Ordening van de gemeente. ,,Daar is bevestigd dat mijn verhaal klopt. Ik hoop dat nu ook de draad wordt opgepakt en dat het grondplan op de juiste plaats in de bestrating wordt aangebracht."
,,De kosterswoning en de kerktoren stonden kort bij elkaar. Er moet maar ternauwernood een paard met wagen hebben kunnen passeren", maakt Van de Sande op als hij de oude kaarten bestudeert. Hij heeft hierover ook wel verhalen gehoord van oude Liempdenaren. ,,Maar dan werd gesproken over een smalle doorgang tussen de huidige Punder en de 'toren' die dus geen toren geweest is, maar de kosterswoning." Die smalle doorgang moet destijds ter plekke een heel ander straatbeeld hebben opgeleverd dan het huidige Tooseplein.
MELKFABRIEK
Tijdens speurwerk in de archieven vond Van de Sande ook aanwijzingen over een discussie die betrekking had op de afbraak van de kerktoren nadat in 1868 de huidige kerk was ingezegend. Het toenmalige gemeentebestuur had dat karwei openbaar aanbesteed en er was slechts één inschrijving binnengekomen van een plaatselijke bouwvakker, ene Van Dijk.,,Hij wilde de toren slopen voor 25 gulden. Nadat de aanbestedingstermijn was afgelopen, moest in de vergadering van burgemeester en wethouders hierover een besluit worden genomen. De twee wethouders hadden echter ook zitting in een commissie die de bouw van een nieuwe melkfabriek voorbereidde en boden aan – hoewel de termijn al verlopen was – 50 gulden te betalen om de toren af te breken. De stenen konden zij immers goed gebruiken voor die melkfabriek. De burgemeester was van mening dat het eigenlijk niet kon, maar de wethouders vonden dat de gemeenschap geen 25 gulden door de neus kon worden geboord. Dus werd de gemeenteraad om een oordeel gevraagd. Die besloot dat de toren inderdaad door de hoogste bieder mocht worden afgebroken. De torenhaan heeft nadien nog jarenlang de melkfabriek (toepasselijk 't Haantje genoemd) gesierd", vertelde Van de Sande deze week. De afbraak heeft waarschijnlijk in 1898 plaatsgevonden.
24 december 2003