Kuieren door verrassende natuur Den Eikenhorst

OP DE FOTO: Beeld van het hoofdgebouw op landgoed Den Eikenhorst in Esch. In de woning woont architect Hubert-Jan Henket.

De gemeenteraad van Haaren heeft in oktober van dit jaar een positief advies gegeven over het voorstel om landgoed Den Eikenhorst in Esch en bijbehorende gebouwen (onder meer hoofdgebouw, koetshuis en portierswoning) aan te wijzen als beschermd rijksmonument. Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen moet hierover volgens de gemeente nog een definitieve beslissing nemen, maar een bezoek aan het reservaat maakt duidelijk dat de status van rijksmonument past bij de grandeur en uitstraling van het in Engelse landschapsstijl ingerichte landgoed. Een impressie van een prachtig reservaat met een verrassende natuur.

Het is vandaag (donderdag 11 december – red.) niet echt een uitgelezen dag om een fikse wandeling te maken door de natuur van landgoed Den Eikenhorst. De lucht is grijs getint en oogt somber, het is koud en de regen komt zo nu en dan met bakken uit de lucht. IVN-gids Peet van der Horst uit Esch maalt er niet om en toont tijdens de privé-rondleiding de mooiste plekjes van het landgoed, dat eigendom is van Brabants Landschap. Den Eikenhorst is vrij toegankelijk op paden en wegen, maar de directe omgeving van het statige herenhuis dat door de bekende architect Hubert-Jan Henket gehuurd wordt van de eigenaar is niet opengesteld voor het publiek.

Door het landgoed is een rode route van twee kilometer uitgezet, waar wandelaars kunnen kuieren over prachtige paden en laantjes die omgeven zijn door uiteenlopende bomen. De karakteristieke slangvormige vijverpartijen, die op natuurlijk meanderende riviertjes lijken, zijn vanuit de woning goed zichtbaar. Het landgoed van monumentale leeftijd bevat verder onder meer ook inlandse eiken, beuken, tamme kastanjebomen, majestueuze en soms exotische solitaire bomen en romantische doorkijkjes op weiden.

,,Als ik hier vroeger liep en die rode stippen op de bomen zag, dacht ik altijd: ach nee hč, ze gaan die mooie boom toch niet omhakken. Later kwam ik erachter dat die stippen dienen als leidraad voor de wandelaar”, lacht Van der Horst, die aangeeft dat het 28 hectaren grote landgoed een van de gaafste voorbeelden en best bewaarde Engelse landschapsparken in Noord-Brabant is.

OP DE FOTO: De karakteristieke slangvormige vijverpartijen hebben veel weg van natuurlijk meanderende riviertjes.

TUINARCHITECT

,,Dit landgoed doet niet onder voor het bekende ’s-Graveland (waar het hoofdkantoor van de Vereniging Natuurmonumenten gevestigd is – red.). Zocher plantte hier veel inheemse bomen op grond die voorheen als bouwland in gebruik was. Daarnaast werden bijzondere bomen uit het buitenland gehaald, waaronder de sequoia, een reusachtige boom die in Amerikaanse natuurreservaten kan uitgroeien tot immense hoogte. Met een sequoia verwierf je status als landgoedeigenaar. Bijzonder is dat voor deze boom elk jaar een delegatie uit Wageningen komt om er kegels van te verzamelen, waardoor er veel nazaten van deze boom zijn”, zegt Van der Horst. ,,Toen het landgoed nog aangelegd moest worden, zag deze plek er heel anders uit. Het bos bestond nog niet, want dit was allemaal heidegebied. Den Eikenhorst maakte deel uit van de Halsche Heide.”

In de eerste helft van de negentiende eeuw was het de Bossche familie van wijnhandelaren De Wijs die in het bezit kwam van het gebied Den Eikenhorst, dat destijds nog een geheel vormde met Sparrenrijk. Van der Horst: ,,In het park bevinden zich ook veel rododendrons, die hier goed heeft kunnen groeien omdat De Wijs hier druivenschillen deponeerde en zo voor een zure bodem zorgde, waarbij de rododendron goed gedijt. Deze struiken vormen ook een prachtige plek voor de jeugd om te spelen. Vroeger ging ik vaak met mijn kinderen naar het landgoed. Dan vormde de rododendrons een prachtige plek om de schatkist te verstoppen.”

SPLITSING

Tijdens de rondleiding door het met bladeren bezaaide landgoed geeft Van der Horst aan dat de bomen van meer dan honderd jaar oud Den Eikenhorst zo bijzonder maken. Ze vertelt over de grote alleenstaande, maar majestueuze solitairen en wijst op zomereiken en beuken. ,,In de buurt van het woonhuis is een aantal jaar geleden een beuk onder zijn eigen gewicht ingestort. Als je goed kijkt, zie je de plek nog waar de boom gestaan heeft. Vlakbij de plaats waar de beuk ooit stond, groeit een nieuwe boom doordat een tak van de oude boom voor een nazaat heeft gezorgd.”

OP DE FOTO: Kronkelende paden en lanen met indrukwekkende bomen zijn kenmerkend voor Den Eikenhorst.

De gids staat ook even stil bij een stenen bank op het landgoed waarin de jaartallen 1843-1923 en een roofvogel zijn verwerkt. Van der Horst: ,,Volgens mij staat 1843 voor het jaar dat het landgoed is aangelegd en 1923 voor het jaar dat het landgoed tachtig jaar bestond. Die roofvogel is ook interessant. Het woord horst uit de naam Eikenhorst betekent namelijk 'hoogte', maar is ook de benaming voor een roofvogelnest. Misschien dat daar de naam Eikenhorst van afgeleid is."

De tocht gaat verder over de fraaie, kronkelende paden die de wandelaar leiden naar afwisselend open en dichte terreindelen en fraaie uitzichten. De enige dissonant in het prachtige gebied, dat zelfs in een triest herfstachtig decor nog uitnodigt tot een wandeling, is de nabijgelegen rijksweg A2, die afbreuk doet aan de beleving. ,,Ach, daar moet je gewoon niet op letten", zegt Van der Horst, maar het is moeilijk om het geluid van het voorbijrazende verkeer te negeren. De gids zegt dat er meer elementen zijn die de stilte in het gebied bedreigen. ,,Fietsen mag hier niet, daar is de boswachter heel strikt in, zo heb ik zelf wel eens ondervonden. De oorzaak hiervoor was dat veel mountainbikers hier rondreden."

In contrast met de 'meanderende' paden zijn de rechte, statige eiken- en beukenlanen. Opvallend zijn enkele 'onthoofde' bomen die de tand des tijds niet goed doorstaan hebben en vergeleken bij hun soortgenoten uit de toon vallen. Van der Horst: ,,De vraag is wat je moet doen als er een aantal versleten exemplaren bij zitten. Ga je die vervangen of neem je de hele lanenstructuur onder handen?”

BEEKARM

,,Ze gebruikten hiervoor vee dat een beetje kleiner was dan op landbouwbedrijven. Hierdoor leek het net of alles veel grootser en weidser was dan in werkelijkheid.” Van der Horst bezoekt het landgoed zelf regelmatig, niet alleen als gids, maar ook als natuurliefhebber. ,,Ik kom hier vooral in het voorjaar en in de herfstperiode. Dan is Den Eikenhorst op z'n mooist."

OP DE FOTO: De portierswoning van Den Eikenhorst stamt uit het begin van de twintigste eeuw.

Print deze pagina

Terug