Boxtel wil erfgoed Hendrik Verhees behouden
Hendrik Verhees (1744-1813) geldt als een van de bekendste historische figuren van Boxtel. Het erfgoed van de landmeter, architect, waterstaatkundige, president-schepen en vrederechter is echter in vergetelheid geraakt en een werkgroep moet de nalatenschap van Verhees opnieuw tot leven brengen. Kartrekker van het project is Boxtelaar Ruud van Nooijen.
Wie in Boxtel op zoek gaat naar tastbare herinneringen aan Hendrik Verhees is snel klaar. Natuurlijk, in het gemeentearchief zijn wel enige documenten van de bekende landmeter te vinden en aan de Clarissenstraat staat het protestantse kerkje (zie foto boven), een ontwerp van Verhees. Maar verder dan een straatnaam – in Boxtel-Oost – en het huis De Eenhoorn aan de Van Hornstraat, waar zijn ouders woonden, zijn er niet. Verhees’ geboortehuis stond op de Markt, maar is al decennia geleden gesloopt.
Op initiatief van gemeentearchivaris Wil Doyen en oud-hoofdredacteur Theo van den Aker van Brabants Centrum heeft wethouder Ger van den Oetelaar als voorzitter van het Innovatieplatform Duurzame Meierij (IDM) het plan opgevat om een eerste werkgroep te formeren die zich al heeft verdiept in de historie van Hendrik Verhees. Inmiddels is in de persoon van Ruud van Nooijen een kartrekker gevonden, die de werkgroep verder zal formeren en aansturen. ,,Ik zoek mensen die hard willen werken om iets moois van dit project te maken”, zegt Van Nooijen in een eerste reactie. ,,Ik kan het natuurlijk niet alleen.”
Het IDM beschikt over Europese middelen die het financieel mogelijk zouden kunnen maken om het erfgoed van Hendrik Verhees te behouden en meer onder de aandacht te brengen. De EU-gelden kunnen aangewend worden voor projecten die bijdragen aan een versterking van het cultureel erfgoed van de Meierij. Eerder ondersteunde het platform al een initiatief in Sint-Oedenrode, dat heeft geresulteerd in de publicatie van een manuscript.
- Het monumentale pand De Eenhoorn werd bewoond door de ouders van Hendrik Verhees.
CAERTBOECK
Het project rond Hendrik Verhees moet in elk geval leiden tot de publicatie van een zogeheten Caertboeck waarin alle topografische en andere kaarten van de Boxtelaar worden opgenomen. Veel kaarten berusten in het archief van de Universiteit van Tilburg. Volgens IDM-voorzitter Van den Oetelaar hebben de eerste contacten met de bezitters van de kaarten al geleid tot positieve reacties. Het Caertboeck sluit aan bij Het Schetsenboek van Hendrik Verhees, een fraai boekwerk dat in 1975 werd uitgegeven.Binnen de werkgroep zijn naast de publicatie van het Caertboeck al tal van suggesties geopperd om het leven en werk van Hendrik Verhees meer bekendheid te geven. Er bestaan plannen om een fiets- en wandelroute te maken. Ook is het plan geopperd om een onderwijsproject op te zetten over Verhees. Daarnaast wil de werkgroep komen tot een inventarisatie van het werk van Verhees en zou ergens in Boxtel een beeld van de landmeter opgericht moeten worden.
Andere plannen omvatten de samenstelling van een reizende tentoonstelling, het instellen van een cultuurprijs en het belichten van de relaties die Verhees onderhield met buurgemeente Schijndel. In elk geval vindt de werkgroep dat de geboorteplek op de Markt onder de aandacht moet komen. Verder is het plan geopperd om langs de rijksweg A2 aandacht te schenken aan Hendrik Verhees. De plannen zijn nog niet uitgewerkt, maar zijn besproken binnen de werkgroep.
Volgens projectleider Ruud van Nooijen is het tijdstip aangebroken dat een werkgroep wordt geformeerd waarin mensen zitting nemen die tijd en energie willen steken in het Hendrik Verhees-project. Ook heeft Van Nooijen al gepleit voor de oprichting van een stichting en een stichtingsbestuur dat alle activiteiten moet coördineren. ,,We zoeken capabele mensen die hun handen uit de mouwen willen steken”, aldus Van Nooijen.
BIOGRAFIE
Hendrik Verhees werd op 7 december 1744 geboren op de Markt in Boxtel. Hij was de zoon van Hendrik Verhees senior, die meester-timmerman en molenmaker was, en Maria van der Sleijden. Na de plaatselijke dorpsschool studeerde Verhees vermoedelijk in Leiden. Zijn eerste taak was het onderhoud aan kerk en predikantenhuis in Boxtel, dat hij na een soort aanbesteding voor tien jaar mocht verrichten voor 166 gulden per jaar. In 1766 was Verhees aannemer van de straatweg van Boxtel naar Liempde.Zijn beroep van landmeter-waterpasser weerspiegelde zich in velerlei kaarten van barrières, tollen, dorpen, steden, fortificaties, gemeenten en parochies, plattegronden, schetsen en profielen, rivieren-, tienden-, wegen- en zeekaarten. Zijn eerste gedrukte figuratieve kaart was die van de baronie van Boxtel, die verscheen omstreeks 1778. Een kwart eeuw heeft hij zijn eigen provincie gemeten en de eerste goede kaart samengesteld van de Meierij van ’s-Hertogenbosch.
Op bestuurlijk terrein vervulde Verhees talrijke functies in Boxtel. Zo was hij president-schepen en waarnemend drossaard. Van juni 1795 tot maart 1796 was Verhees representant van Bataafs Brabant, daarna nam hij zitting in de Nationale Vergadering, eerst voor het district Oss, later district Oirschot, waar hij deel uitmaakte van een aantal commissies, zoals die van de zeehavens en de molens.
Verhees bleef in de eerste plaats waterstaatkundige. In 1805 werd hij aangesteld tot directeur van de verdiepingswerkzaamheden van de rivier de Aa. Hij won een gouden medaille tijdens een prijsvraag waarin de vraag centraal stond of het technisch mogelijk was een kanaal aan te leggen tussen ’s-Hertogenbosch, Maastricht en Luik. Pas na Verhees’ dood in 1813 zou deze Zuid-Willemsvaart worden aangelegd.
Bijzonder zijn de schetsen en tekeningen die Hendrik Verhees tijdens zijn reizen per koets heeft gemaakt. Tussen 1787 en 1809 vervaardigde Verhees talloze schetsen, waarvan 219 exemplaren bewaard zijn gebleven. Het zijn tekeningen van gebouwen en plattegronden van dorpen en steden. De schetsen werden in 1975 gepubliceerd en zijn van blijvende betekenis voor de bouw- en streekgeschiedenis van Nederland.
Voor meer informatie over het Hendrik Verhees-project kan men bellen naar Ruud van Nooijen, telefoon (0411) 67 39 73 of mailen naar ruud.vannooijen@12move.nl. Hier kan men ook terecht als men wil deelnemen aan de werkgroep.
- Archieffoto van de Markt en de Clarissenstraat. In de woning links van de poort zou Hendrik Verhees geboren zijn.
9 oktober 2003