Kamp Vught: stille getuige
van de oorlog
OP DE FOTO: Buitenterrein Kamp Vught.
Vorig najaar is het Nationaal Monument Kamp Vught vernieuwd en gerenoveerd. Het museum houdt op een klein deel van het voormalige concentratiekamp dat de nazi's in januari 1943 openden op de Vughtse hei, de herinnering levend aan de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog.
Een groot deel van het kamp is nog in oorspronkelijke staat en in gebruik als militaire kazerne, als gevangenis voor zowel zware delinquenten (EBI) als jeugdige criminelen (PI Nieuw Vosseveld) en als woonoord voor Molukkers. Het Nationaal Monument werd in 1990 in gebruik genomen door koningin Beatrix, nadat een in 1986 gevormde stichting mede onder aanvoering van de huidige directeur, Vughtenaar Jeroen van den Eijnde zich had beijverd voor een herinneringsplek op deze locatie. Het 'Konzentrationslager Herzogenbusch' was het enige concentratiekamp van de Duitse SS in Nederland en was ruim anderhalf jaar in gebruik.
BARAK
Tijdens de renovatie is een nieuw herinneringscentrum gebouwd en het kampterrein zoveel mogelijk in oorspronkelijke staat teruggebracht. Zo is een barak waar de gevangenen waren gehuisvest deels herbouwd. Ook het crematorium, waar de lichamen werden verbrand van gevangenen die in het kamp omkwamen of werden gedood, is daarbij in oude staat hersteld en voor het publiek toegankelijk gemaakt.Wie vanuit de moderne ontvangstruimte het museum betreedt, wordt geconfronteerd met filmbeelden die nieuwsberichten uit de Tweede Wereldoorlog tonen: zowel de afvoering van gedetineerden als de voetbalwedstrijd Feyenoord–Willem II proberen een tijdsbeeld te schetsen. Na afloop van het filmpje valt een spotlicht op een kleine glazen vitrine waarin dagelijks een kalenderblad de bezoeker terugbrengt in de tijd. Vandaag (afgelopen dinsdag) naar 26 augustus 1943.
Elk kalenderblad bevat een persoonlijke herinnering van een van de oud-gevangenen. Deze dag een tekst van Joop Citroen die vanuit Vught naar Auschwitz werd gedeporteerd met zijn vrouw en zoontje en de oorlog overleefde: 'De ochtendappèls waren het ergst, vooral in het begin toen we ons nog niet aan het kampleven hadden aangepast. Een uur na het opstaan werden de gevangenen geteld. En o wee, als de telling niet klopte. Dan kon het appèl urenlang duren, terwijl we soms in de regen stonden te wachten'.
Na twee zalen waarin persoonlijke herinneringen aan het kampleven door ex-gevangenen uit diverse Duitse concentratiekampen tot leven worden gebracht, wordt de bezoeker naar buiten geleid. Barak 13B is voor de helft nagebouwd; op de andere helft is in de openlucht een betonnen maquette van het complete kamp gebouwd.
OP DE FOTO: Slaapzaal in barak.
BUNKERDRAMA
Hoewel de nagebouwde bakstenen barak zowel van binnen als buiten nieuw oogt en ook is, kan de bezoeker zich een prima beeld vormen van de omstandigheden waarin de gevangenen toentertijd verkeerden. De geblindeerde slaapzaal met houten stapelbedden haalt de wereldwijd bekende zwart-wit foto's van uitgemergelde gevangenen die werden aangetroffen toen geallieerde soldaten de Duitse concentratiekampen bevrijdden, levendig voor de geest.Een eindje verderop staat het crematorium, waar een groot deel van de 750 slachtoffers die in het kamp omkwamen of werden gedood werden verbrand. Hoewel in Vught geen massaverbrandingen plaatsvonden, doen ovens macaber aan. Net als de granieten snijtafel waarop op alle lichamen sectie werd verricht. Het verhaal van het bunkerdrama wat zich hier afspeelde in de nacht van 15 op 16 januari 1944, toen 74 vrouwen veertien uur lang in cel 115 werden vastgehouden, moet menigeen koude rillingen bezorgen die de krappe ruimte van negen vierkante meter betreedt.
Stil wordt men bij het herinneringsmonument waarin de namen van 1.269 joodse kinderen zijn vastgelegd die vanuit Vught werden weggevoerd en de oorlog niet overleefden. Maar dat geldt evenzeer voor de bezinningsruimte waar de namen van de overledenen uit het kamp zelf op de wanden zijn bevestigd. Een enkele roos of bosje bloemen toont dat zij nog altijd niet vergeten worden. Dat de verschrikkingen van toen nog immer tot de verbeelding spreken, tonen evenzeer de vele bloemen bij het herdenkingsmonument dat is opgericht op de fusilladeplaats, de voormalige schietbaan van het kamp in lunet 2, een van de vroegere verdedigingswerken rondom de vestigingstad Den Bosch.
OP DE FOTO: Oven in crematorium.
ZOMERRONDLEIDING
In het museum is naast de vaste tentoonstelling, waarin ook actuele vormen van vooroordelen, discriminatie en racisme een plaats krijgen, ruimte gereserveerd voor wisselende exposities. Deze maand is de tentoonstelling 'De oorlog op tafel' geopend waarin ruim veertig bord- en kaartspellen en legpuzzels te zien zijn die tijdens en vlak na de Tweede Wereldoorlog werden gespeeld. Elk spel vertelt een eigen verhaal: over propaganda, haat, onderdrukking en gebrek, maar ook over bevrijding, feest en oranjegevoel.Speciaal voor kinderen vanaf 8 jaar is een speurtocht ontwikkeld. Met een plakboek en opdrachten in de hand kan de jeugd meer te weten komen over het leven in een concentratiekamp.
OP DE FOTO: Gedenkmonument joodse kinderen.
In het bezoekerscentrum van Kamp Vught houdt journalist Ad van Liempt (oud-hoofdredacteur van Nova en nu eindredacteur van het tv-programma Andere Tijden) zondag 7 september vanaf 14.00 uur een lezing over premiejagers in de Tweede Wereldoorlog.
Tot en met 7 september worden elke zondag ook zomerrondleidingen gegeven, waarbij een doorgaans niet voor het publiek toegankelijk deel van het voormalige concentratiekamp is te bezichtigen. Deze rondleiding start om 13.45 uur bij de Van Brederodekazerne, Lunettenlaan 102 te Vught. Gelet op de grote belangstelling dient men tijdig te reserveren: telefoon (073) 656 67 64 (maandag tot en met vrijdag van 09.00 tot 17.00 uur).
Het Nationaal Monument Kamp Vught is van dinsdag tot en met vrijdag van 10.00 tot 17.00 uur geopend; in het weekeinde van 12.00 tot 17.00 uur. De toegang is gratis. Meer informatie: www.nmkampvught.nl.
OP DE FOTO: Expozaal museum.
.
28 augustus 2003