TOERISTISCH BOEKWERKJE AANWINST VOOR BOXTEL

Fietsend langs veldkapellen en wegkruisen

De studie cultuurwetenschappen aan de Open Universiteit die ze beiden volgen én hun vrijwilligerswerk voor de plaatselijke VVV, hebben tot een opmerkelijk resultaat geleid. Hannie van Schijndel en Netty van den Berg presenteerden twee maanden geleden een 60 kilometer lange fietsroute langs de veldkapellen en wegkruisen in en rond Boxtel. In een fraai boekwerkje met kleurenfoto's staan over twintig uitingen van volksdevotie de belangrijkste wetenswaardigheden vermeld. De fietsroute is een aanwinst voor toeristisch Boxtel.

Hun eigen herinneringen aan het 'rijke Roomse leven' zijn nou niet zó positief, dat er sprake van is dat een droomwens in vervulling ging. Wel is voor Hannie van Schijndel-Verhoeven en Netty van den Berg-Buckinx een wereld opengegaan tijdens hun onderzoek naar veldkapellen en wegkruisen in Boxtel en omgeving. ,,Tijdens de samenstelling van de fietsroute en het bijbehorende boekje hebben we vaak tegen elkaar gezegd: 'Hadden we vroeger maar beter opgelet tijdens de godsdienstlessen op school'", lacht Netty.

Vorig voorjaar nam de VVV Boxtel het initiatief om in het kader van de landelijke fietsdag 2003 een 'kapellekestocht' uit te zetten. Dat initiatief werd ingegeven door de belangstelling die veel bezoekers van het VVV-kantoor aan de Markt toonden voor deze bouwwerkjes. ,,Dat bracht ons op het idee om de geschiedenis en wetenswaardigheden van bidkapellen nader te onderzoeken. Als vanzelf kwamen daar ook de kruisbeelden bij die op diverse kruispunten van wegen werden opgetrokken", vertelt Hannie. Samen met haar studiemaatje Netty nam ze vorige week de tijd om een deel van de route met Brabants Centrum te fietsen.

SPEURWERK
Dat de twee Boxtelse vrouwen interesse hebben voor deze typisch katholieke elementen in het landschap, is niet vreemd. Al acht jaar verdiepen ze zich in de algemene cultuurhistorie. De thuisstudie werd ingegeven door een brede interesse in cultuur. Theater-, concert- en museabezoeken zijn aan het tweetal goed besteed.

De 'kapellekestocht' van de lokale VVV lokte begin mei veel belangstellenden naar Boxtel tijdens de landelijke fietstocht. Toch kent die route niet dezelfde opzet als de fietstocht die Hannie en Netty hebben uitgezet. ,,Achter al die objecten zitten verhalen. Daar waren we nieuwsgierig naar. Door bezoeken aan diverse archieven, door literatuuronderzoek en door gesprekken met omwonenden van de veldkapellen en wegkruisen zijn we leuke en opmerkelijke dingen aan de weet gekomen. In korte verhaaltjes hebben we die aan het papier toevertrouwd en in een boekje van 24 pagina's gebundeld. Fietsers die daarvoor belangstelling hebben, kunnen op die manier tijdens hun rondgang iets meer te weten komen over deze streek", aldus Hannie.

Met name Hannie bracht van december tot en met april vele uren door in de kelder van het Boxtelse gemeentehuis, waar ze spontaan hulp en informatie kreeg aangereikt door archivaris Wil Doyen. Ze vertelt: ,,Maar ook mensen die voor eigen onderzoek het archief bezochten, wisten ons vaak op het goede spoor te zetten. Lang niet van alle kapellen is de reden van het ontstaan op papier gezet. Veel wegkruisen en kapellen zijn opgericht door buurtschappen uit dank. Bijvoorbeeld omdat men zonder kleerscheuren de Tweede Wereldoorlog is doorgekomen."

BEZINNING
Hoewel mensen niet meer zo hard naar de kerk lopen, neemt de belangstelling voor de kapelletjes sterk toe, volgens Hannie en Netty. Ze schrijven dat toe aan de behoefte van mensen om af en toe tot bezinning te komen. 'Men vergeet hier even de alledaagse zorgen. Meestal staan de kapellen en kruisbeelden op plaatsen waar de natuur op zijn mooist is en dat geeft een goed en vredig gevoel', schrijven de twee onderzoeksters in hun inleiding van het door Hannie ontworpen en door de plaatselijke drukkerij Tielen vormgegeven boekje. De uitgave werd mogelijk dankzij een gemeentesubsidie van zo'n vierduizend euro.

Dat de kapellen en kruisen - ondanks de verminderde belangstelling voor de kerk - overeind zijn gebleven, is volgens Hannie en Netty vooral te danken aan de bewoners van diverse buurtschappen. Een mooi voorbeeld is het kruisbeeld op de splitsing Eindhovenseweg-Liempdseweg. Het houten kruis met Christusbeeld is diverse malen verplaatst omdat verkeersmaatregelen getroffen moesten worden. ,,Als de buurt niet zo oplettend was geweest, zou het object vast en zeker op de schroothoop zijn beland. Eén van de omwonenden heeft het houtwerk recent hersteld en dankzij die opknapbeurt staat het nu weer te pronken", toont Hannie tijdens een korte stop.

Ze vertelt dat een kruisbeeld op de hoek Kapelweg-Molengraafseweg recent ook een soortgelijke onderhoudsbeurt heeft ondergaan. ,,Ook hier heeft de buurt het initiatief genomen. Bijna was het beeld weggehaald, maar gelukkig stond het op grond van de gemeente en mocht het blijven staan. Een jachtbotenschilder uit de buurt (Ton Cusiel) heeft het kruis en het Christuscorps pro deo op postmodernistische wijze opgeknapt."

MOOIE OMGEVING
De oudste 'kapel' in deze regio is de Lourdesgrot in het kasteelpark Stapelen. Die dateert uit 1917 en werd gebouwd door de paters assumptionisten. ,,Tussen de jaren zestig en tachtig woedde als het ware een heuse 'beeldenstorm', waardoor talloze kapellen verdwenen of in verval raakten. Later groeide het historisch besef en werden de bidplaatsen weer in oude luister hersteld. Er kwamen zelfs nieuwe bij", weet Netty. Het meest recente voorbeeld is de kapel die in januari van dit jaar is ingewijd in de Liempdse buurtschap Kasteren. Daar maakte een 'nis' met een beeld van de patroon van het plaatselijke gilde Sint-Antonius Abt plaats voor een ruime kapel die uit baksteen werd opgetrokken door buurtbewoners.

Tijdens de fietstocht die Hannie en Netty hebben uitgezet, kunnen mensen weliswaar veel te weten komen over achtergronden van de bedehuisjes en kruisen, toch is het ook simpelweg leuk om de tocht te fietsen. ,,We hebben bewust voor een route gekozen die langs en door de mooiste plekjes van deze omgeving voert. Onderweg komen fietsers diverse horecagelegenheden tegen waar kan worden gepauzeerd", aldus Netty, die zelf een fervent fietser en wandelaar is en regelmatig in Nederland de natuur opzoekt.

VERKOOPADRESSEN
De fietsroute 'Kapellen & wegkruisen' bestaat uit een kleurenplattegrond met op de achterkant een routebeschrijving. Wie de hele tocht aflegt, heeft na afloop zo'n 60 kilometer 'in de benen', maar men kan ook twee verkorte routes van respectievelijk 35 en 25 kilometer kiezen. De kaart en routebeschrijving zitten samen met het begeleidende tekstboekje in een plastic mapje en is voor 3,50 euro te koop bij de VVV-vestigingen in Boxtel en Liempde en bij de plaatselijke campings. Van de duizend gedrukte exemplaren waren er vorige week al ruim driehonderd verkocht.




14 augustus 2003

Terug