Idealistische tuinbouw met hulpboeren
Veel over de historie van zorgboerderij De Schoffel is niet bekend. Voor zover Kees van Esch kan nagaan is hij de derde generatie uit zijn familie die de boerderij in bezit heeft, maar misschien is het al de vierde generatie. De langgevelboerderij is door de jaren heen diverse malen verbouwd, zodat van de oorspronkelijke staat weinig meer over is. Het jaar waarin de hoeve gebouwd werd, is onbekend.
In 1984, een jaar nadat het echtpaar Van Esch de boerderij betrok, is de boerderij aan de Mijlstraat 34 fors gerenoveerd. ,,Dat was geen overbodige luxe", grinnikt Marina. ,,Door de schimmel stonden in de winterdag de 'haren' op de binnenmuren." Alleen de buitenmuren zijn bij die verbouwing overeind gebleven en de kopgevel aan de zuidkant moest van de gemeente in ongewijzigde staat blijven. Daaraan hebben Kees en Marina zich gehouden. Voor de rest is de boerderij compleet vernieuwd. Tot het dak toe; de rieten kap maakte plaats voor dakpannen. Tijdens de renovatie is onder andere de vroegere aardappelkelder verdwenen. Twaalf jaar eerder hadden de ouders van Kees de boerderij aan de noordelijke kant al een stuk ingekort.
VEEL 'SCHOEFELEN'
De naam van de boerderij is elf jaar geleden bedacht door Marina, toen zij en haar man begonnen met biologisch boeren. ,,We schoefelen hier heel wat af omdat we op biologische wijze telen. Maar het dialectwoord verstaat niet iedereen; vandaar dat het De Schoffel is geworden", lacht Marina.Rondom de boerderij van Kees en Marina ligt een perceel van ongeveer drie hectaren tuinbouwgrond, waarmee het echtpaar de kost verdient. Op biologische wijze worden hier 45 verschillende tuinbouwproducten geteeld, variërend van paprika's tot eikenbladsla, van andijvie tot snijmaïs en van courgettes tot kapucijners.
Daarnaast worden doorgaans twee koppels van vijfhonderd kippen gehouden voor de eierenproductie. Omdat aan- en afvoer door de vogelpest tijdelijk verboden is en dit deel van het bedrijf nu afgesloten is, staat één kippenkooi nu leeg.
EXTRA SMAAK
In de boerderij is tweemaal per week de winkel geopend, waarnaar klanten vanuit de verre omtrek de weg weten te vinden. Het assortiment omvat naast de producten die direct van het land komen, ook natuurlijke voedingsmiddelen van andere producenten. Onder meer van een Udense groothandel.Zo verkopen Kees en Marina onder meer het rundvlees van Peter Oomen die aan de Bosrand in een potstal zo'n honderd runderen houdt die – in de zomer - ook in de nabijgelegen Kampina grazen. Het vlees van deze Blonde d'Aquitaine is erg gewild. Maar dat geldt evenzeer voor het brood en fruit wat in de boerderijwinkel te koop is. ,,Mensen proeven het verschil. Aan de smaak van biologische producten kan men niet tippen. Steeds meer consumenten stellen hoge eisen aan de versheid van hun voeding", weet Marina.
Buiten de winkel, die op zaterdag van 10.00 tot 16.00 uur en op woensdag van 13.00 tot 17.00 uur geopend is, worden de producten in twee natuurvoedingswinkels elders verkocht. Sinds acht jaar is de familie Van Esch wekelijks ook op warenmarkten van Den Bosch, Tilburg en Breda te vinden. Naast Kees en Marina werken ook de beide zoons, Jacky en Mark mee in het bedrijf. Samen met hun vriendinnen Mariska en Inge. ,,Door rechtstreeks te leveren aan de klant is het bedrijf rendabel. Het contact met de consument is erg voornaam. En denk niet dat het alleen 'geitenwollen sokken' zijn die bij ons kopen. Onze klantenkring loopt uiteen van mensen in een driedelig kostuum tot jongeren met een pimpelpaarse hanenkam", vertelt Kees.
Daarnaast komen er steeds meer verzoeken binnen van scholen voor een rondleiding. Marina: ,,Kinderen weten tegenwoordig niet beter dan dat melk uit de winkel komt in plaats van de koe. Dat is toch van de zotte..."
HULPBOEREN
Dat de familie Van Esch biologisch is gaan boeren, is min of meer toevallig gebeurd. ,,Nadat ik 26 jaar bij de Encebe als storingsmonteur had gewerkt, kreeg ik van het ene op het andere moment te horen dat ik 's maandags niet meer terug hoefde te komen. Dat is nou negen jaar geleden. Marina ging toen al met haar producten uit de moestuin naar de biologische markten en was net op dat moment ook bezig om haar middenstandsdiploma te halen. We hebben toen besloten om van de nood een deugd te maken en een eigen bedrijf op te starten", herinnert Kees zich.Sinds zes jaar krijgt het gezin Van Esch hulp van geestelijk gehandicapten. Via dagcentrum De Werf werken tien mensen op het land en in de kas van De Schoffel. Twee van hen, Gabriël en Tom, opereren zelfstandig en zijn respectievelijk vijf en vier dagen actief bij De Schoffel. De andere 'hulpboeren' vormen een groep die onder begeleiding van Rob van Brunschot drie dagen op de boerderij werkzaam is.
Als zorgboerderij vervult De Schoffel een belangrijke rol in de dagbesteding van de gehandicapten. Hen op een zinvolle wijze een functie in het arbeidsproces bieden, is voor Kees en Marina – idealisten als ze zijn - van wezenlijk belang. De samenwerking met zorginstelling Cello – waar dagcentrum De Werf onderdeel van uitmaakt – geschiedt door Kees en Marina op vrijwillige basis. ,,Voor beide partijen is het een win-win situatie. We krijgen er geen vergoeding voor, maar hoeven er ook niet voor te betalen. Het werk dat de hulpboeren verzetten, levert het voordeel voor ons bedrijf op", meldt Marina.
Om als biologische boerderij geregistreerd te mogen staan, wordt De Schoffel regelmatig en op onverwachte momenten gekeurd door de Stichting Keuring Alternatieve Levensmiddelen (SKAL). Die controleert niet alleen of er op de boerderij biologisch geteeld wordt. Ook de plantjes die ingekocht worden om vervolgens opgekweekt te worden, dienen op natuurlijke wijze geteeld te zijn. Dus zónder dat gebruik wordt gemaakt van kunstmest en andere onnatuurlijke verrijkingsmiddelen.
22 mei 2003