'Wij zijn geen boemannen'
In de volksmond worden ze doodgravers genoemd, maar zelf geven ze de voorkeur aan de term kerkhofbeheerders. Frans van Haaren (72) en zijn assistent Piet van Giersbergen (71) zorgen ervoor dat de begraafplaats bij de Liempdse parochiekerk Sint-Jans Onthoofding er piekfijn uitziet. Van Haaren is in dienst als kerkhofbeheerder sinds 1 januari 1976 terwijl Van Giersbergen sinds 1997 bij de werkzaamheden op het Liempdse kerkhof is betrokken. In het kader van het vierhonderdjarig bestaan van de parochie, dat in het weekeinde van zaterdag 26 en zondag 27 april uitgebreid gevierd wordt, sprak Brabants Centrum met het tweetal tijdens een rondleiding over de begraafplaats.
Frans van Haaren is inmiddels een oude rot in het vak van kerkhofbeheerders, maar voor hetzelfde geld was hij op nog veel jongere leeftijd op het Liempdse kerkhof aan de slag gegaan. ,,Als kind hielp ik de toenmalige doodgraver Gerardus van Rijsingen al mee met allerlei werkzaamheden als schoffelen en harken. Van Rijsingen was onze buurman en daarom raakte ik al op jonge leeftijd gefascineerd door het werk. Toen Van Rijsingen stierf stelde mijn vader aan de toenmalige pastoor Kluytmans voor dat ik hem zou opvolgen, gratis nog wel, maar dat vond de pastoor niet zo'n goed idee. Anders was ik hier op mijn veertiende aan de slag gegaan en was ik nu bijna zestig jaar in dienst. Uiteindelijk werd Gerardus van Beers benoemd als beheerder. Hij heeft het kerkhof 32 jaar beheerd, waarna ik hem opgevolgd heb."
GESCHIEDENIS
Een wandeling over de keurig aangeharkte begraafplaats in Liempde betekent voor Van Haaren en Van Giersbergen een reis door de geschiedenis. De ouders van het tweetal liggen er begraven, net als vele kennissen, vrienden, familieleden en andere personen die de twee op hun levenspad zijn tegengekomen, waaronder de pastoors van Liempde die een eigen plek op het kerkhof hebben. ,,Hier liggen de zusters van Liempde", zegt Van Giersbergen terwijl hij naar een grafsteen wijst waar de namen van de zusters op geschreven staan. ,,Die woonden hier vlakbij in het klooster. In de periode tussen 1912 en 1982 zijn hier twaalf zusters begraven."Van Haaren vult aan: ,,Er zijn er twee bij waar ik nog les van gehad heb", zegt hij met een gepijnigde blik om aan te geven dat de zusters de touwtjes zeer strak in handen hadden. ,,Er liggen hier ook onderwijzers die wij op school meegemaakt hebben. Veel van de mensen die hier liggen heb ik begraven. Tussen 1 januari 1976 en 31 december 2002 heb ik in totaal 607 mensen begraven, daarnaast waren er in die tijd 56 crematies en 13 personen die elders begraven zijn."
Van Haaren is de man die het contact met de familie van een overledene onderhoudt na een overlijden en de teraardebestelling in goede banen leidt. ,,Vroeger was het simpel. De arme mensen konden in tegenstelling tot de rijken geen steen betalen en kozen dan voor een houten kruis. Nu kunnen de mensen zich wel een grafsteen veroorloven. De houten kruizen op het kerkhof staan nu alleen tijdelijk bij het graf van een overledene; tot het moment dat de grafsteen geplaatst kan worden. Dat is bijvoorbeeld het geval bij het graf van oud-burgemeester Smits die vorig jaar hier begraven is", zegt Van Haaren.
,,We hebben nog volop plek hier op de begraafplaats. Meestal kunnen we wel aan de wensen voldoen van de mensen, maar als de grond heel erg nat is dan zijn we wel eens genoodzaakt om uit te wijken naar een plek achteraan op de begraafplaats. Daar is van wateroverlast geen sprake dankzij een goed drainagesysteem. Mensen zijn het daar niet altijd mee eens, maar soms kunnen we als de nood aan de man komt nou eenmaal niet anders."
FYSIEKE ARBEID
Ondanks het feit dat Van Haaren en Van Giersbergen inmiddels op leeftijd zijn, hebben ze nog weinig moeite met de fysieke arbeid die met het werk van kerkhofbeheerder gepaard gaat. ,,Als wij een graf uitgraven, zijn we daar zo'n vijf kwartier mee bezig", legt Van Giersbergen uit. ,,Met een centimeter zetten we het graf uit. De diepte die we aanhouden is ongeveer 1.50 meter tot 1.70 meter. De lengte van het graf is steevast 2.15 meter. Dan zitten we altijd goed omdat de standaardmaten van de lijkkisten respectievelijk 1.80 meter, 1.95 meter en 2.10 meter zijn.",,Het is overigens niet zo dat het werk ons onberoerd laat", zegt Van Haaren. ,,Natuurlijk, na al die jaren kun je wat makkelijker met de dood omgaan en het werk dat ermee gepaard gaat, maar we zijn geen boemannen; we hebben ook een hart. Ik heb in de loop der tijd ook echt moeten leren om mijn werk niet mee naar huis te nemen. Dat moet wel, want anders hou je dit werk niet lang vol."
De rondleiding gaat verder, langs oude graven uit de negentiende eeuw, het graf van de familie Van Boeckel, het urnenveldje en een grafhuisje, maar ook het graf van een moeder die dertien kinderen achterliet. Tijdens de wandeling verhalen Van Haaren en Van Giersbergen gedreven over hun voor leken misschien soms lugubere werkzaamheden. ,,Ja, we moeten ook wel eens een graf openmaken omdat bijvoorbeeld iemand herbegraven dient te worden, maar daar is niks lugubers aan hoor. Je weet precies wat je tegenkomt", zegt Van Giersbergen. ,,Wat nooit went zijn die schrijnende sterfgevallen van jonge mensen die door een noodlottig ongeval om het leven gekomen zijn. Dat is echt verschrikkelijk."
FOTO
Het tweetal leidt het bezoek rond langs de graven van te vroeg gestorven Liempdenaren, waar op de grafsteen in veel gevallen een foto te zien is van de overledene. ,,Mijn eerste begrafenis in januari 1976 kan ik me nog goed voor de geest halen", zegt Van Haaren. ,,Al een paar dagen nadat ik benoemd was tot beheerder van de begraafplaats, kreeg ik te maken met een sterfgeval. Dat maakte veel indruk op me, mede omdat het ook nog eens iemand uit mijn omgeving was die ik heel goed kende. Later die maand moest ik een relatief jonge vrouw begraven die veel kinderen achterliet; dat gaat echt niet in je koude kleren zitten."Na al die jaren gewerkt te hebben als kerkhofbeheerder zijn Van Haaren en Van Giersbergen nog altijd te spreken over hun werkzaamheden op de begraafplaats. ,,Ik heb iets met begraafplaatsen", zegt Van Haaren. ,,Als ik in de buurt van een kerkhof ben, waar dan ook, dan moet ik altijd even gaan kijken. Ik heb er al veel gezien, met name het kerkhof in Boekel ligt er prachtig bij, al denk ik dat wij hier in Liempde ook niet mogen klagen over onze begraafplaats. In de avonduren, meestal nadat ik het journaal gezien heb, ga ik vrijwel elke dag nog even hier rondlopen op het kerkhof."
Mochten de twee beheerders van de Liempdse begraafplaats, door wat voor reden ook, hun werkzaamheden niet meer kunnen verrichten, dan heeft de parochie in Liempde een probleem. ,,Ik zou niet weten wie ons op moet gaan volgen. De pastoor maakt zich er ook grote zorgen over", zegt Van Haaren. ,,Ik hoop dat we dit werk nog lang kunnen blijven doen, maar er komt natuurlijk een keer een einde aan. Dat zal toch iemand het moeten overnemen."
24 april 2003