’Liefde voor monumenten moet voorop staan’
De Boxtelse monumentencommissie bestaat deze week 12½ jaar. Tijd voor een officiële viering van het koperen jubileum is er eigenlijk niet. De commissieleden hebben het te druk met het opschonen van de monumentenlijst in het buitengebied, de registratie van historische straatbeelden én het voorbereiden van een heuse Boxtelse monumentenprijs. ,,Mensen beseffen steeds meer dat wonen in een monument een voorrecht is.”
In de week dat de monumentencommissie jubileert toeren Rob van den Heuvel en Jan Swinkels met de auto door het buitengebied. De twee leden van het eerste uur zijn gewapend met kaarten en huisnummerlijsten waarmee ze alle monumenten buiten de Boxtelse en Liempdse dorpskom aan een nadere inspectie onderwerpen. ,,In de kom gaan we te voet, maar in het buitengebied ben je aangewezen op de auto omdat je grote afstanden aflegt”, verduidelijkt Van den Heuvel. ,,Na ruim twaalf jaar is het tijd om de lijst eens op te schonen en te beoordelen hoe alles erbij staat”, vult Swinkels aan.
De monumentencommissie heeft als onafhankelijk adviesorgaan een plek veroverd binnen de rijke schakering aan organisaties in Boxtel. Werden de activiteiten van de commissie in de eerste jaren nogal eens met argwaan bekeken, nu weten burgers én instanties de deskundigen moeiteloos te vinden. ,,Vanmiddag nog heb ik drie kwartier aan de telefoon gehangen met iemand die een beeldbepalend pand in het centrum van Boxtel wil kopen”, vertelt Van den Heuvel. Swinkels knikt instemmend: ,,Ik ga straks naar een café op de Markt voor het geven van kleuradviezen.”
Volgens beide commissieleden heeft de voorbije jaren een omslag in denken plaatsgevonden. Waar eigenaren van monumenten vroeger vreesden voor betutteling en bemoeizucht van de overheid, beseffen ze steeds meer dat overleg met een onafhankelijke club deskundigen een belangrijke meerwaarde kan opleveren. Van den Heuvel: ,,Alles is erop gericht om mensen dichter bij het monument te krijgen. Daarbij willen we vooral niet moeilijk en gewichtig doen, maar respect tonen voor en meedenken over bezittingen van anderen.”
POSTKANTOOR
De monumentencommissie heeft als belangrijkste taak het behouden van de kwaliteiten van het Boxtelse en - sinds de herindeling in 1996 - Liempdse erfgoed. De oprichting op initiatief van oud-burgemeester Ton Rombouts vond plaats toen Boxtel in rep en roer was over de sloop van het postkantoor in de Stationsstraat en het dreigende verlies van ’t Hofje aan de Markt.Rombouts voelde volgens Van den Heuvel en Swinkels perfect aan waar Boxtel aan toe was. Meeliftend op nieuwe wetgeving (Monumentenwet 1988 – red.) gaf hij een eerste aanzet voor lokaal monumentenbeleid. Swinkels: ,,Op dezelfde dag dat ik met Theo van den Aker de noodklok luidde over de sloop van het postkantoor heeft Rombouts me gebeld. ’Daar gaan we een einde aan maken”, was zijn reactie. Hij heeft woord gehouden.”
Voor veel monumenten kwam de omslag in denken te laat. ,,Ik heb door de jaren heen minstens twintig brieven geschreven over de sloop van monumenten. Als die gebouwen behouden waren gebleven, hadden we ze nu allemaal op de monumentenlijst gezet”, benadrukt Swinkels. Hij vult aan dat mede dank zij de monumentencommissie ook veel panden bewaard zijn gebleven.
Als voorbeeld noemt hij Clarissenstraat 3-5, waar vroeger platenzaak Disco Van den Broek gevestigd was. ,,Dat pand was te slecht om te behouden, maar is door een fraaie voorgevel een aanwinst. Het karakteristieke straatbeeld is niet verloren gegaan.” Recent nog bemoeide de monumentencommissie zich nadrukkelijk met de grootscheepse verbouwing van het Molenhuis aan de Molenstraat. Uitvoerig overleg met de eigenaar (architect Paul Strik – red.) heeft geleid tot een plan waar de commissie vierkant achter staat.
STRAATBEELD
Na ruim twaalf jaar werkt de monumentencommissie aan een aantal nieuwe ideeën. Onder voorzitterschap van Bea Schoenmakers uit Liempde, die vorig jaar Boxtelaar Jan Godrie opvolgde, is het registreren van historische straatbeelden en straatwanden een van de nieuwe speerpunten. De achterliggende gedachte van die aanpak is dat monumenten niet als losstaand gebouw gezien moeten worden, maar als onderdeel van een straat.Van den Heuvel en Swinkels vertellen dat de commissie op dit moment niet voldoende instrumenten heeft om alle wensen te realiseren. Vooral als het gaat om beeldbepalende panden die nog niet op een monumentenlijst staan is het vaak lastig onderhandelen. ,,Met goed overleg en geven en nemen kom je echter een heel eind”, weet Van den Heuvel uit ervaring.
De commissie zou bijvoorbeeld graag zien dat de woningen van de Delftse School aan de Grote Beemd en het nabijgelegen Jacob-Roelandslyceum hun oorspronkelijk karakter behouden. ,,De panden zijn niet oud genoeg om op de monumentenlijst te staan, maar zijn wel heel bepalend voor het straatbeeld”, zegt Swinkels. ,,We willen bewoners gevoel en liefde voor hun woningen bijbrengen en handreikingen doen over bijvoorbeeld kleurgebruik.”
’OPLEUKEN’
Ronduit zorgelijk betitelen de leden van de monumentencommissie de ontwikkelingen in de Liempdse dorpskom waar in de omgeving van de Nieuwstraat en de Kapelstraat enkele klompenbedrijven verdwenen zijn of op korte termijn wegtrekken. Belangrijke monumenten dreigen ten prooi te vallen aan verpaupering, zoals een authentiek klompenmakershuisje aan de Cattestraat. Ook elders in het buitengebied dreigt aantasting, zoals aan de Kempseweg, waar de commissie maar niet tot een akkoord kwam over restauratie van enkele authentieke schuren. De zaak dient naar verluidt binnenkort voor de rechter.In juni 2002 heeft de commissie tijdens een onderhoud met wethouder Ger van den Oetelaar al aan de alarmbel getrokken. De commissie heeft toen gesteld dat de gemeente de vinger aan de pols moet houden als panden in dit gebied vrijkomen. ,,De naar verhouding grote percelen grond trekken goed verdienende stedelingen aan die door ’opleuken’ en villacomfort, liefst met zwembad, het Brabants buitengebied in snel tempo van karakter doen veranderen”, deelde de commissie mee aan de wethouder.
Om burgers meer bewustzijn en belangstelling voor monumenten bij te brengen stoeit de monumentencommissie al een tijdje met het idee om een monumentenprijs in het leven te roepen. Inmiddels staat vast dat die prijs er komt, maar wanneer en in welke vorm is nog onduidelijk. Zeker is dat een onafhankelijke jury een aantal door de monumentencommissie voorgedragen panden zal beoordelen. Niet alleen verbouwingen of restauraties komen in aanmerking, ook monumenten die al dertig jaar netjes worden onderhouden. Van den Heuvel: ,,Een prijs kan een inspiratiebron zijn. Kijk maar naar de schoorsteen van Van Oerle aan de Van der Voortweg. Daarmee is Boxtel op de kaart gezet.”
ZORGEN
Ondanks de groeiende waardering en erkenning voor de monumentencommissie en de goede contacten met het gemeentebestuur erkennen Van den Heuvel en Swinkels wel eens bezorgd te zijn over de toekomst. De twee koperen leden van de jubilerende commissie zien met lede ogen aan dat het plan aan de Markt maar niet van de grond komt en villa ’t Hof raakt sterk verpauperd.Een jaar geleden meldde de commissie al aan de wethouder dat de zo karakteristieke kleinschaligheid van het Boxtelse winkelgebied ook recentelijk geweld is aangedaan. ,,Bij de ontwikkeling in de detailhandel, waarbij steeds grotere vloeroppervlakten geëist worden, moet gevreesd worden voor afbraak.”
Maar ook elders in Boxtel ging het ondanks de aanwezigheid van de monumentencommissie mis. Zoals tijdens de revitalisering van bedrijventerrein Ladonk, waarbij panden in de Mijlstraat verloren gingen en ’door onoplettendheid’ zelfs een authentieke Vlaamse schuur werd gesloopt. De ombouw van de spoorwegen kostte Boxtel niet alleen het station, maar ook een prachtige boerderij aan de Ramsteeg. ,,Maar de laatste jaren mogen we echt niet klagen in Boxtel en Liempde”, vindt Swinkels. ,,Steeds meer slagen we erin mensen bij hun monument te betrekken en interesse te kweken voor cultuurhistorie.” Van den Heuvel is het met hem eens. ,,We hebben in ruim twaalf jaar kilometers vooruitgang geboekt.”
De Boxtelse monumentencommissie staat onder voorzitterschap van Bea Schoenmakers uit Liempde. Deze maand neemt de commissie afscheid van Frits Beelen. Zijn plek wordt ingenomen door Roger van Laere.
27 maart 2003