Essche vliegtuigwielen naar oorlogsmuseum
Museum Bevrijdende Vleugels aan de Sonseweg in Best beschikt sinds zaterdag 16 november over een bijzonder stukje Essche oorlogsgeschiedenis. Het museum kreeg uit handen van de familie Peijnenburg aan de Koolwijksestraat in Esch twee vliegtuigwielen die behoord hebben bij een zweefvliegtuig, dat in september 1944 neerstortte op landgoed Bergenshuizen. De wielen hebben al die jaren onder een boerenwagen gezeten.
Tientallen belangstellenden waren in alle vroegte getuige van de officiële overdracht van de vliegtuigwielen aan vertegenwoordigers van museum Bevrijdende Vleugels. Namens het museum in Best waren onder meer Jos Korsten en John Broekman naar Esch gekomen om de wielen op te halen. Geheel in stijl arriveerden ze rond de klok van half tien in een fraai gerestaureerde Dodge-legervoertuig, dat in de Tweede Wereldoorlog dienst heeft gedaan in het Amerikaanse leger. Deze Dodge moest de platte boerenwagen over binnenwegen naar Best brengen.
Het bleek een hele toer om de krakkemikkige kar achter de Dodge te koppelen. Pas na het nodige knutselwerk met touwen en kettingen kon de reis naar Best aanvaard worden. ,,We gaan binnendoor, want met dit ding kun je niet de grote weg rijden”, verduidelijkte museummedewerker Korsten. ,,Als dat maar goed gaat over al die Essche drempels”, klinkt het bezorgd uit de mond van de omstanders.
KAMPINA
De twee vliegtuigwielen onder de Essche boerenwagen markeren een bijzonder stukje Essche en ook Boxtelse oorlogsgeschiedenis. De wielen – Firestone Aircraft staat er nog steeds op – hebben behoord bij een glider of zweefvliegtuig, dat op 18 september 1944 ergens op landgoed Bergenshuizen op Vughts grondgebied een noodlanding heeft gemaakt.De glider was met dertien Amerikaanse militairen en een kleine mortier onderweg naar de landingszone bij Son, waar in de aanloop naar de operatie Market Garden liefst 770 zweefvliegtuigen zijn geland. In totaal stegen op bases in Zuidwest-Engeland in die periode 900 gliders op; 130 toestellen verongelukten boven zee of moesten een noodlanding maken nadat het trekvliegtuig – meestal een C47 of een DC3 - was neergeschoten door Duitse luchtafweer.
Het toestel dat op 18 september 1944 op Bergenshuizen neerkwam, raakte bij die manoeuvre zwaar beschadigd. Dat gebeurde trouwens vaak omdat de gliders voor eenmalig gebruik waren gebouwd. Het waren simpel geconstrueerde toestellen waarvan een stalen frame was bekleed met tentdoek. Na de landing was het toestel niet meer bruikbaar; het was puur en alleen bedoeld voor luchtlandingsoperaties.
Van de ’Vughtse’ glider is bekend dat de bemanning de noodlanding heeft overleefd. Museum Bevrijdende Vleugels heeft enkele maanden geleden de piloot opgespoord van het toestel. Het gaat om de Amerikaan Chester Ritter, die inmiddels ver boven de 80 is. Via correspondentie is hij op de hoogte gebracht van de overdracht van de Essche vliegtuigwielen.
Ritter heeft zich na de noodlanding samen met de andere manschappen schuilgehouden op Bergenshuizen totdat de onlangs overleden Essche verzetsman en oud-Indiëganger Marinus Verhagen hen naar het Boxtelse natuurgebied Kampina had gebracht. Daar sloten de militairen zich aan bij de andere militairen die ondergedoken zaten. In totaal verbleven ruim honderd Amerikaanse militairen in de Kampina. De groep droeg enkele dagen later bij aan de bevrijding van Boxtel.
SAVING PRIVATE RYAN
Hoe de wielen uiteindelijk in Esch terecht zijn gekomen, is een opzienbarend verhaal. Na de bevrijding kreeg Joseph Hooijman, die op landgoed Bergenshuizen een boerderij bewoonde, twee wielen in zijn bezit. Zijn drie zonen Harrie, Silf en Joop die zaterdag in Esch bij de overdracht aanwezig waren, vertelden dat hun vader de wielen kreeg als genoegdoening omdat de Duitse bezetter twee wielen had vernield. ,,Onze pa had een hooiwagen onder het hooi verstopt. Toen de Duitsers dat tijdens een oefening ontdekten, hebben ze twee banden lekgeschoten”, aldus Harrie Hooijman.Nadat een zus van de gebroeders Hooijman trouwde met de Essche boer Albert Peijnenburg, kwam de boerenwagen op de boerderij aan de Koolwijksestraat terecht. Daar deed de platte wagen volgens diens zoon Henri Peijnenburg meer dan dertig jaar dienst als hooiwagen. De kwaliteit van de vliegtuigwielen was opperbest; die werden al die tijd nooit vervangen. ,,De boerderij hebben we pas verbouwd en de agrarische functie is komen te vervallen”, vertelt Peijnenburg. ,,We hebben de kar niet meer nodig en nadat we in contact waren gekomen met Bevrijdende Vleugels, hebben we besloten de wielen over te dragen.”
Die overdracht vond zaterdagochtend plaats. In het museum in Best worden de wielen geëxposeerd bij een op ware grootte nagebouwde glider, die nog is gebruikt in de bekende film Saving Private Ryan van Steven Spielberg. Naast de wielen beschikt het museum ook over andere onderdelen van de zweefvlieger die in Bergenshuizen is neergekomen, waaronder het staartstuk en enkele instrumenten.
Opmerkelijk is dat het geraamte van de glider ook is teruggevonden. Dat stond bij Esschenaar Jos van Esch, die het 37 jaar lang in gebruik heeft gehad op zijn boerderij. ,,Ik zette het geraamte in de hooiberg, plaatste er planken tegen en had zo 37 jaar lang een mooie plek waar de pasgeboren kalveren konden drogen. Een paar jaar geleden heb ik ook die spullen overgedragen aan Bevrijdende Vleugels in Best.”
Museum Bevrijdende Vleugels is gevestigd aan de Sonseweg 39 in Best.
21 november 2002