'Mensen in Oeganda durven zich
niet te laten testen op aids'
Met lede ogen ziet hij als pastoor van de Antoniusparochie in Budaka in het Afrikaanse land Oeganda hoe vele kinderen en volwassenen sterven aan aids. Een oplossing heeft hij wel, maar het is moeilijk om dit aan de mensen over te brengen. ,,De mensen moeten zich gewoon goed gedragen en elkaar niet ontrouw zijn. Dat staat in de bijbel en wordt bovendien verkondigd door de Paus en de secretaris-generaal van de VN Kofi Annan. Condooms maken de situatie alleen maar erger", aldus pater Hans Smeets (70), die vanaf half september bij zijn zus Mimi Rutten-Smeets in het appartementencomplex Stapelen te Boxtel verblijft. Eind november vertrekt hij weer naar Oeganda. ,,In Nederland voel ik me een vreemde. Oeganda is mijn thuisland."
Pater Smeets, lid van de Congregatie van Mill-Hill, is weliswaar nog steeds Nederlands staatsburger maar is zich door de jaren heen Oegandees gaan voelen. Niet zo vreemd, want hij verblijft al sinds 1959 in het bisdom Tororo in het Afrikaanse land. In 1999 vierde pater Smeets, die als kind opgroeide in het Limburgse Nederweert, zijn veertigjarig jubileum als priester. In 2001 was het opnieuw feest toen hij samen met zijn parochianen uitgebreid stilstond bij het honderdjarig bestaan van de Antoniusparochie. Zijn zussen kwamen voor beide festiviteiten speciaal over uit Nederland.
,,We hebben het daar erg naar onze zin gehad, want de mensen in Budaka zijn heel vriendelijk. Ze hebben niks, maar zijn zó dankbaar en tevreden", zegt Mimi Rutten-Smeets. ,,Daarginds zijn de mensen heel rustig en gebeurt alles in een langzaam tempo. In Oeganda zeiden ze: 'Jullie leven morgen, wij leven vandaag'. Hans is daar na al die jaren aan gewend geraakt en heeft zich die manier van leven eigen gemaakt."
KERKDORPEN
Sinds vijftien jaar is pater Smeets pastoor van de Antoniusparochie in Budaka, een parochie die uit 45 kleine kerkdorpen bestaat. ,,Veel parochianen moeten altijd een heel eind lopen om de kerkdiensten te bezoeken. Je denkt toch niet dat wij na een uurtje ophouden met de dienst. Nee, bij ons is het allemaal niet zo strak geregeld als in Nederland. Als mensen nog wat willen zeggen of een lied willen zingen, ga ik niet zeggen dat de tijd om is. Die mensen moeten immers een hele afstand overbruggen om naar de kerk te komen", aldus pater Smeets.,,Op zondagen zit de kerk meestal goed vol, maar net als in Nederland komen ook in Oeganda steeds minder mensen naar de kerk. Alle parochies kampen met dat probleem. Vooral jonge mensen laten het afweten, wat tot gevolg kan hebben dat er straks nauwelijks priesters, broeders en zusters meer zijn. Samen met de catechisten doen we er alles aan om de mensen weer naar de kerk te krijgen en duidelijk te maken dat men met respect en in liefde met elkaar samen dient te leven. Dat is het evangelie van Christus en daar moeten wij voor zorgen. Van de kant van de regering hoeven we niet veel te verwachten. Corruptie is alom aanwezig in de maatschappij, zelfs onder onderwijzers. Die 'verkopen' examens aan de leerlingen om zo geld te verdienen."
Echte armoede is er volgens pater Smeets niet in Budaka. ,,Maar wat is armoede?", vraagt hij zich af. ,,De mensen leven in een hutje onder een gras dak, maar zijn daar alleen om te slapen en leven voor de rest buiten. Bovendien hoeft men geen honger te lijden. Natuurlijk hebben de mensen niet veel, maar in hun geest zijn ze heel rijk. Ze hebben niet veel nodig om gelukkig te zijn."
HULP
Toch is de pater blij met de financiële hulp die vanuit het buitenland komt om voorzieningen te realiseren. ,,Vier jaar geleden ben ik voor het laatst in Nederland geweest. Tijdens mijn bezoek aan Boxtel heb ik toen 1.200 gulden opgehaald. Ook bij mijn priesterjubileum hebben veel mensen me geld gestuurd. Hiermee hebben we het catechesecentrum kunnen verbeteren. In dat centrum worden aan catechisten cursussen gegeven en kan men in retraite gaan. Het is voorzien van 27 vaste kamers en doet tevens dienst als pastoraal centrum voor het bisdom. Verder is er in Budaka ook nog een technische school waar les wordt gegeven door inlandse broeders. Helaas komt het technisch onderwijs nog niet zo goed van de grond. De mensen zien er het nut nog niet van in."Het grootse probleem dat het Afrikaanse continent bedreigt en ook in Oeganda rampzalige gevolgen heeft, is de aids-problematiek. Pater Smeets: ,,Per dag sterven in het land zo'n driehonderd jonge mensen aan aids. In Oeganda zijn Post Test Clubs. Dit zijn groepen jonge mensen tussen de 18 en 25 jaar, die allemaal aan aids lijden. Ze hebben tot doel de jeugd te waarschuwen voor de ziekte. Door middel van zang en dans probeert men de boodschap over te brengen en de jongeren op te roepen dat men zich netjes moet gedragen en uit moet kijken voor aids", aldus de pater.
,,Bovendien attendeert de groep de jeugd erop dat het belangrijk is dat zij zich laten testen op de ziekte. Maar als de jeugd bij zo'n voorstelling verteld wordt dat ze de kans hebben om zich een dag later gratis op de ziekte te laten testen in het plaatselijk hospitaal, komt er niemand opdagen. Ze durven zich gewoon niet te laten testen."
TEGENSTANDER
Hoewel condooms gezien worden als een mogelijke oplossing om aids tegen te gaan, is pater Smeets hier een fel tegenstander van. ,,Soms komen de kinderen uit school met condooms. Dan verbranden we die onmiddellijk. Condooms vergoten het probleem juist. De jeugd denkt dan dat ze daarmee hun gang kunnen gaan en veilig kunnen vrijen. En wat wanneer er geen condooms meer zijn..." Hij vervolgt: ,,Die condooms die hier bezorgd worden zijn bovendien van niet al te beste kwaliteit, het is levensgevaarlijk om ze te gebruiken."Volgens pater Smeets bestaat er maar één geneesmiddel. ,,Lees de bijbel en luister naar de Paus en mensen als Kofi Annan. Zij zeggen het ook: gedraag je netjes en pleeg geen ontrouw. Als iedereen dat zou doen zou het aidsprobleem niet bestaan."
Voor pater Smeets is er nog werk in overvloed in zijn parochie in Oeganda. ,,Pastoraal werk is ontzettend boeiend werk", zegt hij. De pater is dan ook blij als hij eind november weer teruggaat naar Budaka. ,,Toen ik half september in Nederland aankwam, heb ik twee weken nodig gehad om te acclimatiseren. Ik voel me hier een vreemde. Het is zo totaal anders", aldus Smeets. ,,In Oeganda hebben de mensen ons nodig. Ik zal me dan ook blijven inzetten voor de mensen tot ik erbij neerval en zolang de bisschop denkt missionarissen nodig te hebben. "
Mensen die het missiewerk van pater Hans Smeets een warm hart toedragen en zijn pastoraal werk willen ondersteunen, kunnen een gift storten op bankrekeningnummer 4002363111 van ABN/AMRO in Oosterbeek, t.n.v. congregatie van Mill-Hill voor pater Smeets in Oeganda.
10 oktober 2002