'Restauratie Smitsorgel mag niet
op zich laten wachten'
De restauratie van het monumentale Smitsorgel in de Sint-Petruskerk in Boxtel is sinds lange tijd hard nodig, maar steeds werden andere prioriteiten gesteld. De kerktoren moest gerestaureerd worden, net als het kerkgebouw, het kerkhof en de kerkhofmuur. Door gebrek aan financiële middelen kwam het orgel niet aan bod, maar daar lijkt verandering in te komen. ,,De totale begroting voor de restauratie komt uit op een bedrag van ongeveer 450.000 euro. Het grootste deel van dat bedrag wordt naar verwachting gesubsidieerd door de Rijksdienst voor de Monumentenzorg, maar het wachten is nog op de toezegging van de provincie. Als dat gebeurt is, kunnen we echt aan de slag", aldus Jan Verhoeven (65) uit Oss, sinds 1979 organist in de Petruskerk.
Al ruim dertig jaar geleden vertoonde het Smitsorgel in de Petruskerk tekenen die erop wezen dat een grondige restauratie niet lang uit kon blijven. Omdat de toestand van het orgel momenteel dermate verslechterd is dat verder uitstel van restauratie niet verantwoord is, werd ruim een jaar geleden de Stichting tot Restauratie en Behoud van het Smitsorgel in de Petruskerk opgericht. ,,De doelstelling van de stichting is het werven van fondsen voor de restauratie van het Smitsorgel", aldus Verhoeven, samen met voorzitter Laurens Felix, secretaris Gerard Vos en penningmeester Frans van Ewijk lid van het stichtingsbestuur.
GRONDTOON
Verhoeven doet zijn verhaal bij de speeltafel op het balkon in de Petruskerk, daar waar hij wekelijks composities op het monumentale orgel speelt. ,,Het Smitsorgel is in 1842 gebouwd door orgelbouwer Frans Smits. Het grappige is dat het zogeheten klinkende gedeelte van het orgel ook 1842 pijpen bevat. Helaas klinkt een aantal pijpen niet meer of slechts gebrekkig, komen ze pas laat in de grondtoon en geven ze bijgeluiden. Daarbij komt dat een gedeelte van het pijpwerk is afgesneden tijdens werkzaamheden in 1954 om de toenmalige moderne toonhoogte te bereiken, waardoor de toon een halve toon hoger werd gemaakt. Maar het is de bedoeling om het oorspronkelijke timbre te herstellen, zeg maar een halve toon lager dan normaal", legt Verhoeven uit.,,Dat wordt wel een gigantische klus. Het afgesneden pijpwerk moet namelijk verlengd worden met materiaal van dezelfde samenstelling en daarnaast moeten allerlei insnijdingen dicht gesoldeerd worden. Elke pijp moet dus individueel bekeken worden op afwijkingen en stofvrij en schoongemaakt worden. Dat betekent heel veel manuren."
TECHNIEK
Zo zijn er nog talloze onderdelen van het orgel die dringend verbeterd moeten worden. Verhoeven wijdt graag uit over de techniek van het Smitsorgel. Verhoeven: ,,Ik speel niet alleen graag op dit prachtige orgel, maar ben ook een knutselaar. Ik interesseer me enorm voor het technische proces van het orgel en verzorg ook het onderhoud aan het instrument."Ongeveer vijftig jaar geleden werd het orgel volgens Verhoeven voor het laatst gerestaureerd. De hoogste tijd volgens Verhoeven dat het instrument weer een flinke opknapbeurt krijgt. ,,Er zijn mankementen aan het pijpwerk, windladen, windvoorziening en de mechaniek. Bovendien hebben we te maken met lekkages. De windkanalen (houten luchtdistributiekasten van 120 cm. x 220 cm.- red.) moeten lekdicht gemaakt worden en hersteld. Veel pijpen die door de lekkages ten onrechte lucht krijgen veroorzaken bijgeluiden. Bovendien is het pijpwerk niet meer te stemmen als gevolg van disbalans in de winddrukverdeling. De pijpen gaan straks uit de orgelkast en worden voor reparatie naar de fabriek gebracht."
BOUWWERK
Het stichtingsbestuur heeft niet alleen oog voor de technische verbeteringen van het Smitsorgel, maar wil ook wat doen aan het uiterlijk van het monumentale bouwwerk. ,,In zo'n prachtig gerestaureerde kerk moet het orgel als kijkobject een gelijkwaardig niveau hebben", aldus Verhoeven. ,,De orgelkast is in goede staat, maar hier en daar zit houtworm. Het Caritas-beeld in de middentoren wordt verfraaid en krijgt onder meer haar bazuin weer terug. Daarnaast moeten registerplaatjes hersteld en aangevuld worden."Voor Verhoeven is het klip en klaar wat aan het orgel moet gebeuren. De grote vraag is alleen wanneer eindelijk met de restauratie begonnen kan worden. ,,Ik hoop dat de werkzaamheden niet te lang op zich laten wachten, want het duurt nu al zolang en restauratie is dringend nodig. We zijn aan het wachten op de toezegging van de provincie voor de subsidie, maar wanneer die komt weten we niet. Op dit moment verkeert alles een beetje in een impasse", zegt Verhoeven.
,,Ik september ga ik overigens zelf een cd opnemen met toegankelijke orgelmuziek, die waarschijnlijk aan het eind van het jaar in een oplage van duizend exemplaren wordt uitgebracht. De opbrengst is bestemd voor de restauratie van het orgel. Zo willen we ook acties opstarten om het publiek te wijzen op de noodzaak van de restauratie en meer bekendheid te geven aan onze plannen."
PRACHTIG VAK
Verhoeven hoopt nog lange tijd te fungeren als bespeler van het Smitsorgel in de Petruskerk. ,,Als vijftienjarige jongen had ik al mijn eerste baantje als organist van een kerk in Den Bosch. Ik vond het toen en vindt het nu nog steeds een prachtig vak", zegt Verhoeven.,,Toen ik lang geleden in de Petruskerk een concert verzorgde dat voor de radio werd opgenomen, raakte ik meteen onder de indruk van het kerkgebouw en het werkelijk prachtige orgel. 'Als jullie ooit op zoek moeten naar een nieuwe organist, hou ik me warm aanbevolen', heb ik toen gezegd. Toen ik in 1979 hier daadwerkelijk werd gevraagd, ging een droom in vervulling. Hoe lang ik nog doorga als organist in de Petruskerk? Nog een hele tijd, hoop ik. Zolang ik de trap op kan lopen, blijf ik dit doen."
In het bijzijn van burgemeester Jan van Homelen van Boxtel heeft het Prins Bernhard Cultuurfonds Noord-Brabant woensdag 3 juli in de oude raadzaal van het gemeentehuis 5.000 euro overhandigd aan het bestuur van de Stichting tot Restauratie en Behoud van het Smitsorgel in de Sint-Petruskerk.
4 juli 2002