'Dit kan alleen in een film'
De golf van terroristische aanslagen die de Verenigde Staten dinsdag 11 september heeft getroffen heeft diepe indruk gemaakt op Frank Elbers en André van Puijenbroek. Beiden zijn afkomstig uit Boxtel en wonen en werken in Boston. Elbers (33), vice-directeur van Human Rights Education Associates in de voorstad Cambridge, was thuis op het moment dat de ramp zich voltrok en werd gebeld door zijn vrouw. Van Puijenbroek (36), postdoc onderzoeker bij het Dana-Farber Cancer Institute in Boston, zat juist in een werkbespreking toen het bericht kwam dat een vliegtuig zich in het World Trade Center had geboord. ,,Iedereen is nog steeds verdoofd. Zoiets kan toch eigenlijk alleen in een film gebeuren", zegt Van Puijenbroek.Heel langzaam dringt in de Verenigde Staten het besef door wat er dinsdagochtend lokale tijd is gebeurd. Het land is getroffen door een terreuractie van ongekende omvang die vermoedelijk aan vele duizenden onschuldige burgers het leven heeft gekost.
Frank Elbers, die juist deze week naar het dorp Sudbury op 20 kilometer van Boston verhuisde, vertelt dat de spanning in zijn nieuwe woonplaats om te snijden is. ,,Mensen houden de kinderen thuis van school en in de supermarkt zie je dat mensen gaan hamsteren."
André van Puijenbroek, die in downtown Boston woont, spreekt van een gelaten stemming. ,,Toen ik vanochtend (woensdag - red.) met de fiets naar mijn werk ging, was er bijna niemand op straat. Iedereen zat nog voor de televisie."
NIET NAAR SCHOOL
Meteen nadat Elbers door zijn vrouw gebeld was over de aanslag in New York zette hij de televisie aan. Hij spreekt van een 'onwerkelijke gewaarwording' toen hij de eerste beelden zag. Hij was er getuige van dat een tweede vliegtuig zich in het World Trade Center boorde. ,,Ik heb snel daarna de televisie uitgezet om mijn dochter niet met deze vreselijke beelden te confronteren", vertelt hij.Elbers begreep meteen dat er sprake was van een terroristische actie. Hij trachtte contact op te nemen met zijn vrouw die al aan het werk was, maar dat bleek niet meer mogelijk. E-mailen kon wel en samen besloten ze hun vijfjarige dochtertje van de kleuterschool thuis te houden. ,,Ook de buren hielden hun kinderen thuis. Ze hebben de hele middag samen gespeeld." Elbers trachtte de rest van de dag thuis te werken, maar keek continu op internet naar het laatste nieuws.
,,Het vreemde was dat je niet kon telefoneren. Ik heb urenlang geprobeerd mijn ouders in Boxtel te bereiken, maar dat lukte niet", zegt Elbers. Via e-mail en later per telefoon informeerden vrienden hoe de situatie in Sudbury was. Elbers: ,,Vrienden van ons hebben een kennis die in het World Trade Center werkt. Die was er die dag toevallig niet."
PERPLEX
Op de werkvloer bij André van Puijenbroek werd meteen na de eerste berichten over de aanslagen CNN aangezet. Vol ongeloof zag hij dat vliegtuigen neerstortten op de twee wolkenkrabbers in New York en op het Pentagon in Washington. ,,Iedereen stond perplex", vertelt Van Puijenbroek. ,,Hoe is het mogelijk dat zoiets kan gebeuren? Hoe kan een vliegtuig zo uit de koers raken en het centrum van de macht in de VS treffen?"Vrijwel direct werden de gevolgen van de terreuracties ook in Boston merkbaar. De vlaggen hingen al snel halfstok, wolkenkrabbers in het stadscentrum werden ontruimd en de eerste herdenkingsdiensten werden belegd. De directeur van het Dana-Farber Cancer Institute stuurde alle medewerkers een e-mailtje met het bericht dat de veiligheidsmaatregelen overal waren aangescherpt. ,,Hij deelde ook mee dat we moesten proberen verder te gaan met ons werk. Onze zorg voor kankerpatiënten staat voorop."
Maar van een gewone werkdag kon geen sprake meer zijn. Iedereen was verdoofd en verkeerde in mineurstemming, vertelt Van Puijenbroek. ,,Er was ook grote onrust over de mensen die in de vliegtuigen zaten die vanuit Boston waren opgestegen. En er was bezorgdheid over een vrouw van een van mijn collega's. Ze werkt in Washington. Haar werkplek bleek ontruimd, net als de crèche waar hun kindje was ondergebracht."
HARTVERSCHEUREND
Daags na de aanslagen wordt duidelijk dat onder de slachtoffers enkele honderden inwoners uit Boston en omgeving zijn. De lokale televisiestations komen met steeds meer gegevens over mensen die vrijwel zeker in de twee vliegtuigen hebben gezeten die door de kapers zijn gebruikt bij de terreuracties. Van Puijenbroek: ,,We hebben hartverscheurende beelden gezien van mensen die kort voor de crash met hun echtgenoot hebben gesproken. Anderen treuren over de dood van een van de piloten, die hier uit de buurt kwam."Meteen na thuiskomst van zijn werk heeft hij de televisie aangezet. Alle stations - meer dan honderd! - brengen beelden, verslagen en commentaren over de aanslag. ,,Ik heb tot twee uur 's nachts voor de televisie gezeten", zegt Van Puijenbroek. Ook Elbers heeft de televisie de hele dinsdagavond aangehad. ,,En toen ik woensdag opstond heb ik de tv meteen weer aangezet."
Beide Boxtelaren verwachten dat de Verenigde Staten zo snel mogelijk zullen proberen het dagelijks leven weer zo goed en zo kwaad als het kan op gang zullen brengen. ,,Ik proef een stemming dat men zich ondanks het verdriet en de woede realiseert dat het leven doorgaat. De Amerikanen willen zich door deze daden niet uit het veld laten slaan, hoe moeilijk dat ook is", aldus Van Puijenbroek. Elbers: ,,Het land zal trachten alles weer zo snel mogelijk op gang te krijgen."
TOEKOMST?
De meeste zorgen maken Van Puijenbroek en Elbers zich over de reactie van de Verenigde Staten. Het is de vraag of het land keihard en met veel militair vertoon zal terugslaan, of dat een andere aanpak wordt gekozen. ,,Ik hoop dat ze niet kiezen voor een keiharde aanpak. Dat lost niks op. Een tegenaanval lokt altijd weer een reactie uit. Ik kan me nog niet voorstellen dat er een echte oorlogsverklaring komt", zegt Van Puijenbroek.De grote vrees van Elbers is dat in de Amerikaanse samenleving een grote vijandigheid zal ontstaan richting minderheden. Vooral groepen mensen uit het Midden-Oosten zouden het slachtoffer kunnen worden van haatgevoelens onder Amerikanen, zo verwacht hij. Ook vindt Elbers dat de terreuracties een signaal moeten zijn om de problemen in de wereld nu eindelijk eens bij de wortels aan te pakken. ,,Dit is een uiting van alle problemen die er in de wereld zijn. Er is zoveel haat."
Hij is van mening dat met name de Verenigde Staten een actievere rol zouden moeten spelen op het internationale toneel. ,,Ik heb de anti-racisme conferentie in Durban op de voet gevolgd en ik denk dat de harde lijn die daar gevolgd is naar het Midden-Oosten hier misschien wel iets mee te maken heeft. De Amerikaanse diplomatie zou onder Bush wat meer op de voorgrond moeten treden. Misschien had dat wat uitgemaakt."
13 september 2001