OUD-HOOFDREDACTEUR OVER 150 JAAR GEMEENTEWET:

'Jaren zestig brachten in Boxtel pas échte openbaarheid'

De plannen van de commissie Elzinga om de lokale democratie te vernieuwen noemt hij 'pure winst'. Theo van den Aker, oud-hoofdredacteur en directeur van Brabants Centrum, verwacht bijvoorbeeld veel van het voornemen om raadsleden voortaan de voorzittershamer tijdens commissievergaderingen te laten hanteren. De Gemeentewet bestaat dit jaar 150 jaar. Op papier waren raadsvergaderingen vanaf 1851 openbaar. Maar volgens Van den Aker duurde het tot de democratiseringsgolf in de jaren zestig alvorens in Boxtel écht sprake was van openheid en openbaarheid. Voor die tijd werd de pers zelfs angstvallig op afstand gehouden en mocht er niet eens met raadsleden geborreld worden.

Als de dag van gisteren herinnert Van den Aker zich zijn eerste kennismaking met de Boxtelse politiek. Als 17-jarige correspondent bezocht hij eind 1946 voor Brabants Centrum zijn eerste raadsvergadering in het Boxtelse gemeentehuis. Tot die tijd verschenen er in het op 1 december 1944 opgerichte nieuwsblad slechts korte verslagen van de vergaderingen. ,,Die artikelen werden geschreven aan de hand van de notulen. In andere gevallen schreef notabene de gemeentesecretaris de bijdragen. De pijnpunten bleven op die manier natuurlijk onderbelicht", blikt Van den Aker terug.

GEEN NAMEN!
De Boxtelse politiek werd in die jaren nauwlettend gevolgd door verschillende correspondenten. Naast de verslaggever van Het Huisgezin, de voorloper van Brabants Dagblad, bevolkten journalisten van het Nieuwsblad van het Zuiden in Tilburg en het dagblad Oost-Brabant dat in Eindhoven verscheen de raadzaal. Ze deden vaak beknopt verslag van het nieuws in Boxtel.

Anders was dat in Brabants Centrum, waarin een verslag soms een lengte had van een halve pagina. ,,In het begin behandelde het artikel alle agendapunten, slechts gescheiden door een tussenkopje. Later werden de onderwerpen apart belicht en konden we met een speelse lay-out met kadertjes en cursiefjes variatie aanbrengen in de krantenkolommen."

Toen Van den Aker voor het eerst zijn opwachting maakte in de raadzaal, kreeg hij van gemeentesecretaris Jan van den Hout het 'dringende advies' geen namen van raadsleden in zijn artikelen te noemen. ,,Mijn hoofdredacteur kon zich helemaal in die opstelling vinden omdat zo allerlei gevoeligheden vermeden konden worden. Ik vond het zelf maar niks. En na twee verslagen kwamen ook de lezers in het geweer." In het vervolg werden de namen van de politici dus ook in Brabants Centrum genoemd.

KROMME VINGERS
Na korte tijd als correspondent voor Brabants Centrum gewerkt te hebben, trad Van den Aker in de loop van 1947 in vaste dienst. De openbaarheid van het gemeentelijk bestuur, vastgelegd in de door Thorbecke toen bijna honderd jaar eerder ontworpen Gemeentewet, was in zijn ogen minimaal. ,,Als journalist kreeg je nooit de raadsstukken te zien. Je moest het doen met de agenda van de raadsvergadering. Je ging dus naar een vergadering zonder achtergrondinformatie."

De omstandigheden voor de journalisten waren in die jaren onvergelijkbaar met de eersterangs positie die thans achter de perstafel van de nieuwe raadzaal aan de Dr. Van Helvoortstraat kan worden ingenomen. ,,We kregen nooit koffie en als er een schorsing was, werden we de raadzaal uitgejaagd", aldus Van den Aker.

Mondjesmaat veranderde die situatie. Vanaf de jaren vijftig mocht Van den Aker in het gemeentehuis de raadsstukken inzien. Maar kopieën maken of meenemen van stukken was er niet bij. ,,Ik heb mijn vingers kromgeschreven om alle gegevens op papier te krijgen", zegt hij. In de tweede helft van de jaren zestig werden de raadsstukken voor het eerst bezorgd bij de redactie. Een ongekende luxe.

De publieke belangstelling voor de politiek was in die jaren minimaal. De publieke tribune in de Boxtelse raadzaal was nauwelijks bevolkt. Van den Aker: ,,De mensen waren op één hand te tellen." Wie er vaak zat was een zeer nieuwsgierige inwoner uit Gemonde. ,,Bij iedere schorsing probeerde hij zich te verstoppen op de publieke tribune om zo te horen waarover de raad sprak. Omdat wij als journalisten werden weggestuurd, hoopten we hem als bron te kunnen gebruiken. Maar gemeentebode Janus van Roosmalen had hem al gauw in de smiezen en wees hem de deur."

BORRELEN
Als geen ander heeft Van den Aker tijdens zijn journalistieke werkzaamheden kennisgemaakt met burgemeester Martien van Helvoort. Van Helvoort, die van 1945 tot 1971 in Boxtel de scepter zwaaide, noemt hij een uitstekend bestuurder en politicus. ,,Maar hij was ook een magistraat die alles onder controle wilde houden."

Zo mocht de pers na afloop van de raadsvergadering aanvankelijk niet mee naar Hotel Van Vlerken, waar door de raadsleden nog een borreltje werd gedronken. Samen met een Brabants Dagblad-collega drong Van den Aker in de jaren zestig aan op meer openheid. ,,Toen werd besloten dat we voortaan mee mochten naar het café. Maar toen Van Helvoort zag dat de raadsleden als muggen om een lamp op ons afkwamen en voortdurend pilsjes uitdeelden richting perstafel, was het zo weer gedaan met de openheid. Na twee keer bleef de cafédeur weer gesloten."

Opmerkelijk is dat tijdens het bewind van Van Helvoort geen enkel voorstel van burgemeester en wethouders werd weggestemd. De burgemeester slaagde er altijd in een voorstel ongeschonden door de raad te loodsen. Van den Aker: ,,Als het moeilijk dreigde te worden, schorste hij de vergadering en werden de plooien achter gesloten deuren gladgestreken. De raadsleden kregen van hem dan 'bijzondere informatie' uit het provinciehuis of Den Haag waardoor ze eigenlijk niet meer tegen konden stemmen."

Slechts eenmaal dreigde het mis te gaan. Vanwege de officiële opening van vormingscentrum Moorwijk ontbrak burgemeester Van Helvoort in de raadsvergadering. De raad vergaderde op dat moment over hoogbouw in de wijk Selissenwal. ,,De politici waren bang dat Boxtel te veel stedelijke allures zou krijgen en stemden in meerderheid tegen het voorstel. Van Helvoort noemde dit later een 'verschrikkelijke vergissing' en presteerde het het voorstel in de volgende raadsvergadering opnieuw op de agenda te zetten. Een meerderheid ging toen wel akkoord met hoogbouw in Selissen", aldus Van den Aker.

In Brabants Centrum deed Van den Aker verslag van deze gebeurtenissen. ,,Dat gebeurde heel objectief. Maar ik liet natuurlijk doorschemeren dat het hier ging om een zeer opmerkelijk verloop van de raadsvergadering."

ALLE RUIMTE
De roerige jaren zestig brachten ook in het rustige Boxtel voorzichtige veranderingen. Zo mochten de wethouders in de laatste drie jaren van Van Helvoorts bestuursperiode voortaan zelf het woord voeren in de raadsvergadering. Van den Aker: ,,Tot die tijd was Van Helvoort de spreekbuis van het college. Maar vanaf ongeveer 1968 mochten mensen als Janus Valks, Paulus van der Meijden en Harrie van de Krabben ook zelf een toelichting geven."

De democratisering en de openheid in het gemeentelijk bestuur groeide met de komst van burgemeester Paul Pesch in 1971. Volgens Van den Aker heeft Pesch - 'een aimabel man' - wethouders en raadsleden alle ruimte gegeven om in de politiek en in het openbaar bestuur optimaal te kunnen functioneren. ,,Ze hebben er echter nooit voldoende gebruik van gemaakt", zegt Van den Aker bitter. ,,Er lagen zoveel kansen, maar ze hebben ze in de jaren zeventig allemaal laten liggen."

Het zijn de jaren geweest waarin volgens Van den Aker misser op misser werd gestapeld. Hij vist een klein briefje uit zijn binnenzak waarop zo maar wat steekwoorden staan: de verkoop van De Ark, de sloop van beeldbepalende gebouwen, het verdwijnen van de kapel op Duinendaal. ,,Als krant hebben we hier veel aandacht aan besteed en mensen informatie gegeven over deze zaken. Het heeft er mede toe geleid dat burgers steeds meer hun stem hebben laten horen."

De politiek in de jaren zeventig leverde Van den Aker veel stof op om over te schrijven. De opkomst van een actieve oppositie, met name van de Partij van de Arbeid onder leiding van Cor van den IJssel, bracht meer leven in de brouwerij. De komst van de Jongerenlijst van Hans van Hellemondt, die begin jaren zeventig met protestacties de komst van een sporthal afdwong, was een dankbaar onderwerp in de wekelijkse kolommen van Brabants Centrum.

Dat het gemeentebestuur moest wennen aan deze fenomenen blijkt wel uit het feit dat wethouder Bets van Hettema de verslaggevers van Brabants Centrum en Brabants Dagblad een keer op het matje heeft geroepen. Namens het college liet ze weten dat de pers te veel aandacht had voor de oppositie en aanstichter zou zijn van protestacties. ,,Daarbij viel ook het woord 'links'", herinnert Van den Aker zich. Vooral de koppen in beide kranten deugden niet en Van Hettema stelde voor om voortaan altijd dezelfde kop boven de raadsverslagen te zetten: 'Gemeenteraadsvergadering'. Van den Aker: ,,Dat gebeurde natuurlijk niet".

OP DE HAK
Met de invoering van commissievergaderingen in de jaren zeventig verloren de raadsvergaderingen veel van hun aantrekkingskracht. Het debat verplaatste zich naar de commissies en zorgde ervoor dat in raadsvergaderingen veelal 'voorgekookte' voorstellen op tafel kwamen. ,,De commissies hebben de pikante saus van de raadsvergaderingen gehaald", meent Van den Aker.

Maar echt verveeld heeft hij zich nooit achter de perstafel. Eenmaal per jaar namelijk trad Van den Aker tijdens het Boxtelse carnaval op als tonpraoter. En in die hoedanigheid kon hij menig politicus op de hak nemen. ,,Ik had voldoende stof voor een avondje politiek entertainment", glundert hij. Dat de journalist op die manier kritische kanttekeningen zette bij de plaatselijke politiek werd, zo vermoedt hij, gewaardeerd. ,,Ik heb nooit negatieve reacties gehad. Ik had de indruk dat politici het belangrijk vonden dat ze genoemd werden."

Van den Aker deed van 1946 tot 1971 verslag van alle Boxtelse raadsvergaderingen. Daarna kwam hij nog vijf jaar met enige regelmaat in de raadzaal. In de jaren zeventig en tachtig deed de huidige Brabants Centrum-directeur Piet van Oers regelmatig verslag van de raadsvergaderingen. Medio jaren zeventig werd bovendien Gied Segers, die vorig jaar overleed, de vaste raadsverslaggever van Brabants Centrum. Hij bleef dat doen totdat een ernstige ziekte hem dat eind jaren negentig onmogelijk maakte.


De Boxtelse gemeenteraad vergaderde in juni 1980 vier uur over de openluchtrecreatie in Boxtel. Achter de raadstafel zitten van links naar rechts Hans van Brummen, Sjef Dankers, Roel Weterings, Willie van de Langenberg, Fons van Elderen, Hans van Hellemondt, Jan Spijkers, frits manders, Herman Kamphuis, Jan Geerts, Nico Oudejans, Jan van den broek en Theo Pastoor. Achter de perstafel zitten Gied Segers (Brabants Centrum) en Ron Lodewijks (Brabants Dagblad). (Archieffoto Brabants Centrum).




16 augustus 2001

Terug