Stadsnomaden in een ecologisch graasbedrijf

Het liefst omschrijft hij zichzelf als een 'stadsnomade'. ,,Ik beweeg me heel vrij, maar dat betekent niet dat het werk wat ik doe vrijblijvend is. Een kudde schapen heeft continu aandacht nodig: je zit er aan vast." Stijn Hilgers uit Oisterwijk heeft samen met zijn collega René van Splunder een ecologisch graasbedrijf. Een mooie naam, maar de meesten spreken Stijn toch aan als schaapherder. En dat is hij ook. Samen met zijn zwart-witte Border Collies MC en Lad zet hij dagelijks 230 schapen 'aan het werk'. In opdracht van de Vereniging Natuurmonumenten of gemeentebesturen verzorgen de twee herders het groenonderhoud op natuurlijke wijze.

Wie denkt dat een schaapherder een vrijgevochten leven heeft, heeft het maar ten dele bij het rechte eind. ,,Ik zou met dit zomerse weer graag aan het zwembad liggen, maar dat is er niet bij. Een snipperdag nemen is in dit vak onmogelijk. Natuurlijk, heel soms 'parkeer' ik de kudde een dag in een lege wei om er even tussenuit te wippen, maar de meeste dagen ben ik met de dieren bezig."

Wat bezielt een 23-jarige jongeman om als zelfstandig ondernemer een schaapskudde te exploiteren? ,,Noem het maar een diepgaande interesse voor schapen en honden. Ik ben als kind altijd met dieren bezig geweest. Het is eigenlijk allemaal met de honden begonnen; ik heb aan trainingen meegedaan en ben uiteindelijk zelf les gaan geven. Als hobby. En daarvan heb ik nu mijn beroep kunnen maken, schitterend toch?" Stijn glundert. Het is duidelijk dat hij plezier heeft in het werk dat hij doet.

En werk is er genoeg voor een professionele schaapherder. ,,In je eentje kun je maximaal een kudde van driehonderd schapen hoeden. Als ik wil, kan ik werk krijgen voor wel duizend schapen, maar dat zou ten koste gaan van de kwaliteit van het werk."

Met de Vereniging Natuurmonumenten en gemeentebesturen als die van zijn woonplaats Oisterwijk heeft Stijn meerjarencontracten afgesloten voor het groenonderhoud. Ook is hij in onderhandeling met de gemeente Boxtel. In de bebouwde kom is hij vooral te vinden langs wegen waarop weinig verkeer voorkomt. ,,Anders hinderen de schapen het autoverkeer en het autoverkeer mij. Dat werkt niet. Maar in meer rustige straten zoals hier aan de Wolvensteeg gaat het prima. Ook de bermen in het buitengebied zijn voor Stijn lonend, maar de heide - waar de herder toch van oorsprong een vertrouwd gezicht is - biedt minder mogelijkheden om een goede boterham te verdienen. Vandaar dat hij daar een extra bijverdienste heeft gecreëerd door toeristen mee te nemen. ,,Ik vind dat de herder ook op de heide een plaats moet blijven houden. Dat hoort er nu eenmaal bij. Door wandelingen met toeristen te organiseren wordt het toch een lonende activiteit."

ONDERNEMERSRISICO

Ook de maandelijkse schapenkeuring die landbouwminister Laurens-Jan Brinkhorst aanvankelijk aangekondigd had, zouden voor Stijn het einde van zijn bedrijf hebben betekend. ,,De kosten van zo'n keuring bedraagt vijf tot zes gulden per schaap per maand. Ik heb in totaal 540 dieren. Dat is financieel niet op te brengen. Gelukkig is de aangekondigde maatregel nu ingetrokken, anders hadden we onze kudden moeten verkopen."

Ook de weersomstandigheden bepalen voor een belangrijk deel de productie van de kudde. ,,Als er slagregen staat, zetten de schapen hun kont in de regen en gaan ze met hun hoofd onder de bomen staan. Dan is er geen beweging in te krijgen en worden er dus ook geen meters 'gemaakt'. Datzelfde geldt bij felle zon. De beesten gaan dan in de schaduw liggen. Vandaar dat de plek die ik begraas afhangt van het weer. Met dit mooie zomerweer heb ik gekozen voor de Wolvensteeg, een lommerrijke laan. Maar als ik in het open veld zou staan, zou het een stuk moeilijker zijn. Die vrijheid om te kiezen welk gebied je zult begrazen is natuurlijk heerlijk."

BELSCHAAP EN KRULSTAF

De twee Border Collies, door Stijn zelf getraind, dartelen om de 230 schapen heen als de herder zijn kudde uit hun tijdelijke schaapskooi aan de Wolvensteeg haalt. Lad reageert op fluitsignalen van zijn baasje, MC (spreek uit: Mac) op stemcommando's. Links, rechts, snel, langzaam, halen en brengen; de honden luisteren en reageren alert. De wei kan Stijn van de eigenaar huren omdat die de lap grond momenteel niet benut. Nu de herder er 's avonds zijn kudde stalt, krijgt het onkruid geen kans op te groeien. Overigens is het een kale wei; bewust uitgekozen omdat de schapen anders al een volle maag zouden hebben voordat ze aan het werk moeten.

'Belschaap' meldt zich spontaan bij Stijn. Het dier weet dat het een grote bel om zijn nek krijgt. ,,Dit schaap drentelt altijd achter de kudde aan. Het steekt zijn kop in struiken en heggen en meent overal nog een laatste restje mee te kunnen pikken. Om te voorkomen dat ik het dier uit het oog verlies, bind ik het een bel aan. Dan weet ik waar het blijft." De Wolvensteeg begrenst de bebouwde kom van Oisterwijk en is slechts aan een zijde bebouwd met grote tweekappers. De berm aan de overkant is deze voormiddag het domein van de herder en zijn kudde. Als levende grasmaaiers verorberen de schapen het malse gras, maar ook de bramenstruiken worden gekortwiekt.

De ogen van de herder houden de kudde nauwlettend in de gaten. De krul van zijn herdersstaf steekt Stijn plots om een van de dieren. ,,Kijk, deze loopt wat kreupel als gevolg van een infectie aan de tussenklauw. Een aandoening die je goed moet behandelen. Het gaat wel over, maar blijft steeds terugkeren." Het schaap wordt 'op zijn kont' gezet. Stijn maakt de hoeven schoon en met een spuitbus brengt hij zogenaamd blauwspray aan. Op deze manier kan de infectieziekte adequaat worden tegengegaan. Met meer paars- dan blauwkleurige hoeven voegt het dier zich vervolgens weer tussen de kudde.

ONAFHANKELIJK

De graaswerkzaamheden vormen de belangrijkste bron van inkomsten voor de twee herders. Aan de schaapswol is niets te verdienen: het scheren kost meer dan de wol oplevert. En ook de opbrengsten van vlees zijn marginaal. Ongeveer de helft van de lammeren die in januari en februari geboren worden zijn rammetjes en worden geslacht. Met de vrouwelijke helft van de nakomelingen, de ooien wordt de kudde op peil gehouden. Goede schapen mogen blijven, dieren die vaak ziek zijn, of te oud om nog mee te kunnen, gaan eveneens naar de slachterij.

Het is een professionele manier van werken en volgens Stijn de enige wijze waarop je als herder kunt overleven. Een extra centje verdient het tweetal bij door 'op te treden' tijdens braderieën en jaarmarkten. Ook de trektochten door de Kampina waarbij belangstellenden deze zomer op zaterdagmiddagen kunnen aansluiten, brengen wat extra's in het laatje. ,,We willen niet afhankelijk zijn van subsidies of marktprijzen. We maken lange dagen, maar het is fantastisch werk. Zolang het lonend is blijft het leuk. Ooit hoop ik nog eens een herdersschool te kunnen beginnen", droomt Stijn voor zich uit.

Terug