BESLAG OP DE WERELD ALS VOETAFDRUK

Unieke tentoonstelling
De Kleine Aarde

Degene die op te grote voet leeft, kan zelf uitrekenen hoeveel die voet eigenlijk te groot is. Aan de hand van een model kan men de zogenoemde mondiale voetafdruk bepalen; een methode waarmee de ruimte- en milieubelasting van alle wereldburgers kan worden berekend. Die belasting wordt uitgedrukt in hectaren. Hierbij kan worden uitgegaan van verschillende grootheden, zoals een land of een stad. Maar meestal wordt uitgegaan van de voetafdruk uitgedrukt in hectaren per inwoner, dus de consumptie per persoon.

Volgens de methode heeft elke wereldburger recht op een eerlijk aandeel van 1,7 hectare, wat neerkomt op drie voetbalvelden. Dat deze verdeling geen werkelijkheid is, wordt duidelijk met een bezoek aan de tentoonstelling over de mondiale voetafdruk op De Kleine Aarde. Een inwoner van de Verenigde Staten heeft een gemiddelde voetafdruk van maar liefst 8,4 hectare en een inwoner van China gemiddeld slechts 1,2 hectare. De Nederlander neemt 4,7 hectare in beslag en in Boxtel is dat 4,82 hectare, hetgeen ver boven het wereldgemiddelde van 2,3 ligt.

,,Als in China wordt geleefd zoals in de VS, zouden er twee aarden extra nodig zijn", stelt Jan Juffermans van De Kleine Aarde. Bij gelegenheid van de opening van de tentoonstelling vertelde hij afgelopen zaterdag dat de voetafdruk een goede indruk geeft van de draagkracht van de aarde en de eerlijke verdeling van de mondiale gebruiksruimte. Omdat de methode er een over de hele wereld is, kan bovendien een betrouwbaar beeld worden verkregen. ,,Er zijn nu zeven landen die werken met dit model", weet Juffermans.

SYMBOLISCH
De tentoonstelling geeft aan de hand van zes culturen de verschillen in de voetafdrukken weer. Binnenkort zal de expositie worden verrijkt met een 25-tal in glas gegoten voetafdrukken van evenzoveel wereldburgers, waarmee de mondiale voetafdruk symbolisch wordt uitgebeeld. Onder die afdrukken prijken ook de stappers van burgemeester Jan van Homelen en de kamerleden Theo Meijer (CDA), Remi Poppe (SP) en Ton de Swart (VVD) en politicus Roel van Duijn (GroenLinks). Ook is daar te zien de afdruk van Wouter van Dieren, medeoprichter van De Kleine Aarde, die de eer werd gegund om de tentoonstelling te openen. Van Dieren deed dat met een kritische kijk op de zaak. Als laatste spreker tijdens de bijeenkomst die zaterdagmiddag plaatsvond, legde hij de microfoon ver van zich weg. ,,Als men moet spreken in het openbaar wordt er altijd maar gegrepen naar die televisiedingen. Flauwekul, want iedereen kan me toch wel verstaan."

Zijn kritiek richtte zich echter vooral op de in zijn ogen onvoorstelbare productieprocessen die een zware last leggen op de kwaliteit van de wereld. Het feit dat aardappelen in ons land worden gerooid, ongeschild naar Griekenland worden getransporteerd, daar worden geschild en vervolgens terug worden gezonden naar Nederland, vindt in zijn ogen geen genade. Evenmin als de vissen die in de Noordzee worden gevangen, in ons land worden ingelegd, in Polen worden opgerold en van een augurkje worden voorzien en in Nederland terugkeren als 'rolmops'. Toch is het niet allemaal ellende wat de klok slaat. ,,Er zijn veel zaken die niet goed lopen. Maar er zijn ook veel zaken prima geregeld en die lopen ook goed. We zijn op de goede weg", hield Van Dieren zijn gehoor voor.

BEWUST
Kamerlid Remi Poppe zei in de mondiale voetafdruk een goed meetinstrument te zien. ,,Meten is weten, is mijn motto." Hij ziet een belangrijke rol voor de politiek weggelegd om corrigerend op te treden. ,,In Nederland nemen we 4,7 hectare in en in Nigeria maar 1,7. We moeten in de gaten houden waarom dat zo is en dat het niet altijd om vrijwilligheid gaat, maar om armoede waarvoor men niet heeft gekozen."

CDA-kamerlid Theo Meijer ziet de belangrijkste rol weggelegd voor de individuele burger. ,,De druk die op de politiek wordt gelegd is niet helemaal terecht. Vooral de burger moet zich van de problematiek bewust worden, dat is niet iets wat je door de politiek kunt opleggen. De individuele burger is het eerst aan zet." Meijer was overigens geschrokken van zijn eigen voetafdruk. ,,Maar we moeten ons niet schamen omdat we het goed hebben. Dat werkt alleen maar averechts." Roel van Duijn was het absoluut oneens met Meijer. ,,We mogen ons best schamen voor het grote beslag dat we op de wereld leggen. De verantwoordelijkheid ligt in de eerste plaats bij de politiek. Die moet maatregelen treffen, zoals heffingen op producten die de mondiale afdruk zo groot maken."

SCHOLEN
De berekening van de voetafdruk vindt plaats aan de hand van een uitgebreide vragenlijst. De invuller moet duidelijkheid verschaffen over zaken zoals de hoeveelheid melk die men per week drinkt, hoeveel keer per maand men uit blikjes eet, hoeveel oppervlakte huis en tuin samen beslaan, wat de gasrekening per maand is en hoeveel tijdschriften er wekelijks door de brievenbus binnenglijden. De antwoorden leveren een aantal punten op. Aan de hand daarvan wordt het aantal hectaren bepaald.

Burgemeester Jan van Homelen was een van de genodigden die zich had verdiept in de vragenlijst. Hij scoorde 4.5 hectare. Van Homelen ziet veel goeds in de methode en vindt er een positieve werking vanuit gaan. ,,Het moet leiden tot samenwerking tussen politiek en individuen. Met elkaar moeten zij vanuit een positieve gedachte stimuleren dat er op een goede manier met de aarde wordt omgegaan." Volgens Van Homelen moeten de verbeteringen worden gezocht in een door de bevolking gedragen gedachte. Onder meer het Noordbrabants Museum is daar druk mee doende. Dat verzorgt, zo bleek uit een presentatie, een scholenproject rond de voetafdruk. Door middel van de ontwikkeling van een lespakket heeft men al menige school enthousiast weten te krijgen voor het onderwerp.

WALK OF FAME
De Kleine Aarde werkt in het kader van de mondiale voetafdruk samen met een aantal instellingen en acht gemeenten. Hiermee beoogt zij duidelijk te maken dat de aarde te klein is voor de huidige manier van produceren en consumeren. ,,De voetafdruk wordt het komende jaar de rode draad voor de activiteiten van De Kleine Aarde", vertelde directeur Frank Zanderink. ,,We organiseren vanaf 2002 een zestal themawandelingen rondom onderwerpen als voeding, tuinieren en duurzaam bouwen." De tentoonstelling maakt deel uit van het project Walk of Fame, dat is opgezet om meer bekendheid te geven aan de in Canada ontwikkelde methode van de mondiale voetafdruk, die internationaal bekend staat als de ecological footprint. De bezoeker wandelt langs foto- en informatiepanelen en kan een blik werpen in geheimzinnige kijkgaten.

De expositie is te bezichtigen gedurende de openingstijden. De Kleine Aarde is tot 1 november dagelijks geopend en vervolgens op dinsdag t/m vrijdag van 10.00 tot 17.00 uur. Wie zelf zijn of haar voetdruk wil berekenen, kan bij een bezoek aan de expositie informatie krijgen. Ook kan informatie worden verkregen op www.voetenbank.nl, waar ook de berekening kan worden gemaakt.




12 juli 2001

Terug